در حال بارگذاری...
در حال بارگذاری...
بررسی وضعیت خطوط انتقال و هدایت پساب در کشور نشان می‌دهد که توسعه زیرساخت‌های زیست‌محیطی در پهنه جغرافیایی ایران دارای تفاوت‌های محسوسی میان بخش‌های شهری و روستایی است. بر پایه اطلاعات ثبت‌شده در سال 1403 توسط شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، طول شبکه جمع‌آوری فاضلاب در شرکت‌های مختلف استانی و شهرستانی، ابعاد پوشش خدمات دفع بهداشتی فاضلاب را در سطح کشور به تصویر می‌کشد.
بر اساس این داده‌ها، شرکت آب و فاضلاب استان تهران با دارا بودن 9433.96 کیلومتر شبکه در رتبه اول طول خطوط جمع‌آوری فاضلاب شهری قرار دارد و پس از آن استان اصفهان با 8571 کیلومتر و استان خوزستان با 6357 کیلومتر در جایگاه‌های بعدی جای گرفته‌اند. در مقابل، بخش فاضلاب روستایی با مقادیر بسیار کمتری در استان‌ها توسعه یافته و در تعدادی از مناطق عملاً خطوط شبکه اجرا نشده است.
در بخش خدمات شهری، شرکت‌های مستقر در مناطق با تراکم جمعیتی و جمعیتی بالا بیشترین سهم از خطوط انتقال و جمع‌آوری را در اختیار دارند. علاوه بر استان‌های تهران، اصفهان و خوزستان، استان آذربایجان شرقی با 4144.35 کیلومتر، شرکت آب و فاضلاب مشهد با 3493.96 کیلومتر و استان آذربایجان غربی با 3363.85 کیلومتر دیگر کانون‌های بزرگ زیرساخت شبکه شهری محسوب می‌شوند.
همچنین در استان کرمانشاه 3038.09 کیلومتر، در شیراز 2405 کیلومتر، در کرمان 2350.3 کیلومتر و در کردستان 2262 کیلومتر شبکه جمع‌آوری شهری ایجاد شده است. بررسی این ارقام نشان‌دهنده اولویت‌بندی طرح‌های جامع جمع‌آوری پساب در مراکز بزرگ جمعیتی و صنعتی طی دهه‌های اخیر است.
از سوی دیگر، کمترین میزان توسعه خطوط شهری مربوط به شرکت آب و فاضلاب کاشان با 449.23 کیلومتر، استان کهگیلویه و بویراحمد با 535.15 کیلومتر، خراسان شمالی با 603.09 کیلومتر و سمنان با 603.56 کیلومتر ثبت شده است. این تفاوت‌ها اغلب ناشی از وسعت مناطق تحت پوشش، تعداد شهرها و شرایط اقلیمی هر محدوده است.
بررسی دقیق آمار ارائه‌شده حاکی از آن است که زیرساخت شبکه فاضلاب روستایی مقیاس بسیار محدودتری نسبت به بخش شهری دارد. در میان تمامی شرکت‌ها، استان آذربایجان غربی با 95.3 کیلومتر دارای بیشترین طول شبکه فاضلاب روستایی است و پس از آن استان کرمانشاه با 77.5 کیلومتر و آذربایجان شرقی با 66.6 کیلومتر قرار دارند.
در استان‌های فارس با 59.5 کیلومتر، کردستان با 53.4 کیلومتر، گیلان با 48.3 کیلومتر و اردبیل با 45.07 کیلومتر نیز بخشی از بافت‌های روستایی به شبکه دفع بهداشتی متصل شده‌اند. در خراسان رضوی این عدد به 42.69 کیلومتر و در همدان و لرستان هر کدام به 40 کیلومتر می‌رسد.
با این حال، در چندین منطقه شامل استان‌های ایلام، بوشهر، خوزستان، سیستان و بلوچستان و شرکت‌های شیراز و مشهد، مقدار ثبت‌شده برای طول شبکه فاضلاب روستایی برابر با 0 کیلومتر است که نشان‌دهنده عدم احداث یا عدم تحویل شبکه مدرن لوله‌گذاری‌شده در حوزه روستایی این شرکت‌ها تا مقطع آماری مذکور است.
در رده‌های میانی جدول، استان‌هایی مانند خراسان رضوی با 1811.32 کیلومتر شبکه شهری، مرکزی با 1776.45 کیلومتر، یزد با 1734.84 کیلومتر و قزوین با 1486.2 کیلومتر قرار دارند. استان‌های چهارمحال و بختیاری با 1456.9 کیلومتر و اردبیل با 1466.5 کیلومتر شبکه شهری، سهمی متعادل و متناسب با تراکم مراکز شهری خود را به ثبت رسانده‌اند.
بر پایه گزارش‌های تخصصی در پایگاه آمارفکت، استان‌هایی نظیر مازندران با 1028 کیلومتر شبکه شهری و 7.9 کیلومتر شبکه روستایی و گیلان با 913.86 کیلومتر شبکه شهری، با وجود تراکم جمعیتی و بالا بودن سطح آب‌های زیرزمینی در نواحی شمالی، همچنان متراژ خطوط به نسبت محدودتری را نسبت به استان‌های مرکزی و کوهستانی به ثبت رسانده‌اند.
داده‌های آماری شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور آشکار می‌سازد که تمرکز خطوط احداث‌شده به‌شدت در سمت شبکه‌های شهری متمرکز است؛ به‌گونه‌ای که مجموع طول شبکه در کلان‌شهرهایی مانند تهران و اصفهان هرکدام به‌تنهایی چند برابر کل شبکه روستایی ایجادشده در سراسر کشور است.
همچنین شکاف میان استان‌های پیشرو و استان‌های کم‌بهره‌مند در احداث شبکه شهری فراتر از 8000 کیلومتر برآورد می‌شود. این ناهمگونی در شاخص طول شبکه جمع‌آوری فاضلاب نشان می‌دهد که الگوی اجرای طرح‌های تصفیه و هدایت پساب، عمدتاً بر اساس اولویت‌بندی هسته‌های پرجمعیت شهری و تمرکز زیرساختی در مراکز استان‌ها برنامه‌ریزی و عملیاتی شده است.
آمارهای مشابه در همین حوزه
