بحران پلاستیک در ایران و جهان: آمارهای تکان‌دهنده از مصرف و رهاسازی پسماند

بحران آلودگی پلاستیکی به یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی قرن حاضر تبدیل شده است. پلاستیک‌ها به دلیل ماندگاری بسیار بالا در طبیعت، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به اکوسیستم‌های آبی و خاکی وارد می‌کنند. در ایران نیز این بحران با افزایش مصرف و ضعف در سیستم‌های بازیافت، به مرحله هشداردهنده‌ای رسیده است.

سهم طبیعت ایران از زباله‌های پلاستیکی

بر اساس آمارهای منتشر شده، بخش عمده‌ای از زباله‌های پلاستیکی تولید شده در ایران به جای بازیافت، در طبیعت و خیابان‌ها رها می‌شوند. در سال ۲۰۲۳، حدود ۸۴.۴ درصد از زباله‌های پلاستیکی سر از طبیعت درآوردند. این رقم در سال ۲۰۲۴ با کاهشی اندک به ۷۸.۴ درصد رسید، اما پیش‌بینی‌ها برای سال ۲۰۲۵ نشان‌دهنده صعود مجدد این آمار به ۸۵.۲ درصد است که زنگ خطری جدی برای محیط زیست کشور به شمار می‌رود.

روند مصرف سالانه پلاستیک در ایران

بررسی روند مصرف سالانه پلاستیک در ایران نشان‌دهنده رشد چشمگیر آن در سال‌های اخیر است. در حالی که میزان مصرف پلاستیک در سال ۲۰۲۳ حدود ۱.۱ میلیون تن بود، این رقم در سال ۲۰۲۴ با جهشی بزرگ به ۲.۶ میلیون تن رسید و پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۵ نیز در همین سطح (۲.۶ میلیون تن) باقی بماند. این حجم از مصرف، فشار مضاعفی بر مدیریت پسماند کشور وارد می‌کند.

مقایسه سرانه مصرف پلاستیک در ایران و جهان

بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۵، سرانه مصرف پلاستیک در ایران به ازای هر نفر ۲۹ کیلوگرم در سال است که ایران را در رتبه ۱۰۰ جهان قرار می‌دهد. در مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته، این رقم کمتر است؛ به عنوان مثال، بلژیک با سرانه ۱۴۸ کیلوگرم (رتبه ۲)، امارات با ۱۲۷ کیلوگرم (رتبه ۵) و آمریکا با ۹۴ کیلوگرم (رتبه ۱۲) در صدر جدول مصرف قرار دارند. با این حال، مشکل اصلی ایران نه فقط میزان مصرف، بلکه نرخ بسیار پایین بازیافت و رهاسازی بیش از ۸۵ درصدی آن در طبیعت است.

جمع‌بندی

آمارهای بحران پلاستیک در ایران نشان می‌دهند که بدون ایجاد زیرساخت‌های مناسب برای بازیافت، فرهنگ‌سازی در کاهش مصرف پلاستیک‌های یک‌بار مصرف و اعمال قوانین بازدارنده، محیط زیست کشور با فاجعه‌ای خاموش روبه‌رو خواهد شد. کاهش سهم طبیعت از پسماندها نیازمند عزم ملی و مدیریت اصولی پسماند است.