بررسی جامع نگرش جامعه ایران به فرزندآوری بر اساس پیمایشهای مرکز پژوهشهای مجلس.
موضوع فرزندآوری و جوانی جمعیت در سالهای اخیر به یکی از چالشهای جدی و استراتژیک کشور تبدیل شده است. بررسی افکار عمومی و تحلیل نگرش جامعه نسبت به این موضوع، کلید اصلی تدوین سیاستهای موثر است. پیمایشهای ملی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی نشان میدهد که تفاوت معناداری میان تمایل ذهنی خانوادهها به داشتن فرزند و واقعیتهای عینی جامعه وجود دارد.
شکاف عمیق میان فرزند مطلوب و فرزند واقعی
بر اساس یافتههای آماری این پژوهش، میانگین تعداد فرزندان مطلوب از نظر خانوادههای ایرانی ۳.۲ فرزند است. این در حالی است که میانگین تعداد فرزندان واقعی پاسخگویان روی عدد ۱.۷ فرزند قرار دارد. این فاصله نشاندهنده وجود موانع جدی در مسیر تحقق تمایلات خانوادهها برای فرزندآوری است؛ موانعی که مانع از تبدیل تمایل ذهنی به اقدام عملی میشود.
اهمیت شاخصهای فرزندآوری و نمره قبولی دولت
در سنجش میزان اهمیت شاخصهای مختلف از نگاه مردم، حمایت اقتصادی با ۵۷ درصد در صدر اولویتها قرار دارد. پس از آن، شاخصهای زیر قرار دارند:
- فرزندپروری: ۱۶ درصد
- تسهیل حضور اجتماعی مادران: ۱۰ درصد
- باروری و خدمات سلامت: ۹ درصد
- اطمینان خاطر و ثبات آینده: ۸ درصد
با وجود اهمیت حیاتی حمایتهای اقتصادی، ارزیابی افکار عمومی از عملکرد دولت در این حوزه بسیار پایین است. نمره ارزیابی عملکرد دولت در شاخصهای مختلف (از ۱۰۰ امتیاز) به شرح زیر است:
- تسهیل حضور اجتماعی مادران: ۵۵.۲۷
- باروری و خدمات سلامت: ۵۲.۱۵
- اطمینان خاطر و ثبات آینده: ۳۸.۷۳
- حمایت اقتصادی: ۳۶.۴۱
- فرزندپروری: ۳۴.۰۳
تاثیر تحصیلات و منطقه زندگی بر نگرش به فرزندآوری
تحلیل دادهها نشان میدهد که با افزایش سطح تحصیلات و انتقال محل سکونت از روستا به شهرهای بزرگ و مراکز استانها، میزان امتیازدهی به شاخصهای باروری، حمایت اقتصادی و فرزندپروری کاهش مییابد:
- بر اساس تحصیلات: در شاخص حمایت اقتصادی، افراد با تحصیلات دیپلم و پایینتر امتیاز ۴۱.۶ را ثبت کردهاند، در حالی که این میزان در مقطع کارشناسی به ۲۹.۳ و در تحصیلات تکمیلی به ۲۸.۶ کاهش مییابد.
- بر اساس منطقه زندگی: در شاخص حمایت اقتصادی، ساکنان روستا و عشایر امتیاز ۴۴.۴ را دادهاند، در حالی که این میزان در شهرهای تابعه ۳۷.۹ و در مراکز استانها به ۳۴ کاهش پیدا میکند.
جمعبندی
نتایج این پیمایش به وضوح نشان میدهد که حل بحران جمعیت در ایران نیازمند تمرکز جدی بر رفع دغدغههای اقتصادی خانوادههاست. تا زمانی که شکاف میان امنیت اقتصادی و هزینههای فرزندپروری کاهش نیابد و نمره عملکرد دولت در حوزه حمایتهای اقتصادی بهبود پیدا نکند، سیاستهای تشویقی باروری بازدهی مطلوب را نخواهند داشت.
