بررسی نرخ وابستگی سنی جمعیت در کشورهای مختلف جهان بر اساس آمار سال ۲۰۲۴ بانک جهانی و مقایسه جایگاه ایران با سایر کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه.
نرخ وابستگی سنی یکی از شاخصهای کلیدی در تحلیلهای جمعیتشناختی و اقتصادی است. این شاخص نشان میدهد که به ازای هر ۱۰۰ نفر از جمعیت فعال و در سن کار (۱۵ تا ۶۴ سال)، چه تعداد افراد غیرفعال (کودکان زیر ۱۵ سال و سالمندان بالای ۶۵ سال) وجود دارند. هرچه این نرخ پایینتر باشد، فشار اقتصادی بر نیروی کار کمتر بوده و فرصت بهتری برای رشد اقتصادی فراهم میشود.
نرخ وابستگی سنی چیست و چه اهمیتی دارد؟
نرخ وابستگی سنی نشاندهنده نسبت جمعیت مصرفکننده به جمعیت تولیدکننده در یک جامعه است. پایین بودن این شاخص به معنای باز بودن «پنجره جمعیتی» است؛ دورهای طلایی که در آن بخش عمده جامعه را نیروی کار فعال تشکیل میدهد و در صورت برنامهریزی درست، میتواند جهش اقتصادی بزرگی را برای کشورها به همراه داشته باشد.
بیشترین و کمترین نرخ وابستگی سنی در جهان
بر اساس آخرین آمارهای منتشر شده در سال ۲۰۲۴، کشورهای آفریقایی و در حال توسعه بالاترین نرخهای وابستگی را به خود اختصاص دادهاند. در صدر این جدول، جمهوری آفریقای مرکزی با نرخ وابستگی ۱۰۴.۷ درصد قرار دارد؛ این بدان معناست که تعداد افراد غیرفعال در این کشور حتی از جمعیت در سن کار نیز بیشتر است. پس از آن، کشورهای افغانستان با ۸۲.۸ درصد و نیجریه با ۷۸.۸ درصد در رتبههای بعدی قرار دارند.
در نقطه مقابل، کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند قطر با ۲۰.۱ درصد و امارات متحده عربی با ۲۱.۸ درصد، به دلیل جذب گسترده نیروی کار مهاجر، کمترین نرخ وابستگی سنی را در جهان دارند.
جایگاه ایران در مقایسه با سایر کشورهای جهان
ایران با ثبت نرخ وابستگی سنی ۴۴.۳ درصد در رتبه ۱۸۵ جهان قرار گرفته است. این آمار نشان میدهد که کشورمان در حال حاضر در وضعیت مناسبی از نظر ساختار سنی نیروی کار قرار دارد و وضعیت آن از بسیاری از کشورهای توسعهیافته و در حال توسعه بهتر است. برای مقایسه، نرخ وابستگی در برخی کشورهای شاخص به شرح زیر است:
- ژاپن: ۷۰.۱ درصد
- عراق: ۶۶.۷ درصد
- سوئد: ۶۰.۶ درصد
- بریتانیا: ۵۷.۹ درصد
- آمریکا: ۵۴.۴ درصد
- روسیه: ۵۲.۶ درصد
- هند: ۴۶.۹ درصد
- ترکیه: ۴۶.۵ درصد
ایران همچنین وضعیتی بسیار نزدیک به چین (۴۴.۲ درصد) و کره جنوبی (۴۲.۵ درصد) دارد.
نتیجهگیری و چشمانداز آینده
اگرچه نرخ وابستگی ۴۴.۳ درصدی ایران نشاندهنده یک فرصت بینظیر جمعیتی و وجود نیروی کار جوان فراوان است، اما این پنجره جمعیتی برای همیشه باز نخواهد ماند. با توجه به روند پیری جمعیت در سالهای آینده، در صورتی که سیاستهای حمایتی برای اشتغالزایی و تشکیل خانواده به درستی اجرا نشود، ایران نیز در دهههای آینده با افزایش شدید نرخ وابستگی و چالشهای اقتصادی ناشی از آن مواجه خواهد شد.
