آسیب‌پذیرترین کشورها از خروج سرمایه انسانی؛ جایگاه ایران کجاست؟

خروج سرمایه انسانی یا همان پدیده فرار مغزها، یکی از چالش‌های جدی پیش روی کشورهای در حال توسعه و حتی برخی کشورهای توسعه‌یافته است. این پدیده نه‌تنها به معنای از دست رفتن نیروهای متخصص و ماهر است، بلکه پتانسیل رشد اقتصادی و نوآوری را در کشور مبدا به شدت کاهش می‌دهد.

شاخص خروج سرمایه انسانی چیست؟

شاخص خروج سرمایه انسانی، میزان آسیب‌پذیری کشورها از خروج نیروی متخصص را در مقیاس ۰ تا ۱۰ نشان می‌دهد که امتیاز ۱۰ نشان‌دهنده بیشترین میزان آسیب‌پذیری است. این شاخص صرفاً تعداد مهاجران را نمی‌سنجد؛ بلکه عواملی نظیر مهاجرت نخبگان، بی‌ثباتی اقتصادی و اثرات مخرب خروج نیروهای متخصص بر آینده کشور را نیز در نظر می‌گیرد.

کشورهای با بیشترین و کمترین آسیب‌پذیری

بر اساس آمارهای منتشر شده توسط World Population Review، کشور ساموآ با کسب امتیاز کامل ۱۰ در صدر آسیب‌پذیرترین کشورهای جهان از این حیث قرار دارد. پس از آن، کشورهای فلسطین با امتیاز ۹.۴ و اوکراین با امتیاز ۸.۴ در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند که نشان‌دهنده تأثیر مستقیم جنگ و بی‌ثباتی بر خروج نخبگان است.

در نقطه مقابل، کشورهای توسعه‌یافته آسیب بسیار کمتری را تجربه می‌کنند. برای مثال، آمریکا با امتیاز ۱.۴، ایتالیا با امتیاز ۲.۲ و بریتانیا با امتیاز ۲.۳ در انتهای این جدول قرار دارند و کمترین آسیب را از خروج سرمایه انسانی متحمل می‌شوند.

جایگاه ایران در رتبه‌بندی جهانی

ایران با کسب امتیاز ۴.۶ در رتبه ۱۰۴ در میان ۱۷۶ کشور بررسی‌شده قرار دارد. این جایگاه نشان می‌دهد که ایران در وضعیت متوسط به بالا از نظر آسیب‌پذیری ناشی از خروج نیروهای متخصص قرار دارد. عواملی مانند شرایط اقتصادی، عدم تناسب فرصت‌های شغلی با تخصص افراد و انگیزه‌های تحصیلی و کاری از جمله دلایل اصلی این وضعیت به شمار می‌روند.

جمع‌بندی

حفظ سرمایه انسانی نیازمند ایجاد بسترهای مناسب اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است. تا زمانی که زیرساخت‌های لازم برای به‌کارگیری نخبگان و ایجاد امید به آینده فراهم نشود، کشورهای در حال توسعه همچنان هزینه‌های سنگین مادی و معنوی ناشی از خروج نیروهای متخصص خود را پرداخت خواهند کرد.