گزارش صندوق بینالمللی پول نشان میدهد سهم دلار آمریکا از ذخایر ارزی جهان طی ۲۶ سال گذشته از حدود ۷۱ درصد به نزدیک ۵۷ درصد کاهش یافته است.
مقدمه
در سالهای اخیر، بحث دلارزدایی و حرکت به سمت یک نظام مالی چندقطبی به یکی از موضوعات داغ اقتصاد بینالملل تبدیل شده است. آمارهای رسمی صندوق بینالمللی پول (IMF) نشان میدهند که سهم دلار آمریکا در ذخایر ارزی کشورهای جهان روندی نزولی را طی کرده و جهان به آرامی در حال حرکت به سمت اقتصاد بدون دلار یا با وابستگی کمتر به آن است.
تحلیل آمار کاهش سهم دلار در ذخایر ارزی
بر اساس دادههای ثبتشده در ۲۶ سال گذشته، سهم دلار آمریکا از کل ذخایر ارزی جهان دستخوش تغییرات چشمگیری شده است:
- در سال ۱۹۹۹، دلار آمریکا سهمی معادل ۷۱.۳ درصد از ذخایر ارزی جهان را به خود اختصاص داده بود.
- این میزان با نوساناتی همراه بود؛ به طوری که در سال ۲۰۰۳ به ۷۰.۹ درصد و در سال ۲۰۰۶ به ۶۴.۳ درصد رسید.
- روند نزولی در سالهای بعد نیز ادامه یافت و در سال ۲۰۱۴ به ۶۳.۸ درصد رسید.
- پس از یک صعود جزئی در سال ۲۰۱۶ و ثبت رقم ۶۴.۱ درصد، سهم دلار مجدداً کاهش یافت و در سال ۲۰۲۱ به زیر مرز ۶۰ درصد (۵۹.۸ درصد) سقوط کرد.
- در نهایت، جدیدترین آمارها در سال ۲۰۲۵ نشان میدهد سهم دلار به کمترین میزان خود یعنی ۵۷.۳ درصد رسیده است.
عوامل موثر بر تقویت روند دلارزدایی
کاهش سهم دلار صرفاً یک پدیده آماری نیست، بلکه بازتابی از تغییرات ساختاری در تجارت جهانی است. کشورهای نوظهور اقتصادی، بهویژه چین و اعضای گروه بریکس (BRICS)، نقش محوری در این تغییرات ایفا میکنند. افزایش استفاده از ارزهای محلی در مبادلات دوجانبه، توافقهای مالی دوجانبه و چندجانبه، و تغییر در نحوه تسویه حسابهای تجارت انرژی (مانند نفت و گاز) از جمله مهمترین دلایل این روند نزولی به شمار میروند.
نتیجهگیری
اگرچه دلار آمریکا همچنان به عنوان یکی از ارزهای اصلی در تجارت و ذخایر جهانی ایفای نقش میکند، اما روند ۲۶ ساله گذشته نشاندهنده یک حرکت مداوم و آرام به سمت تنوعبخشی به ذخایر ارزی و کاهش تسلط تکقطبی دلار است. این روند اگرچه هنوز کامل نشده، اما نشانههای آن در ساختار جدید اقتصاد جهانی کاملاً مشهود است.
