در حال بارگذاری...
در حال بارگذاری...
بررسی زیرساخت‌های بهداشتی و دفع آب‌های مصرفی، یکی از شاخص‌های پایه‌ای سنجش رفاه و سلامت عمومی در هر جامعه به شمار می‌آید. داده‌های ثبت‌شده در شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور وضعیت دسترسی مشترکان به خدمات تصفیه و جمع‌آوری بهداشتی پساب را نشان می‌دهد. بر این مبنا، شاخص درصد جمعیت تحت پوشش فاضلاب در سطح ۳۴ شرکت استانی و منطقه‌ای مستقل در سراسر کشور برای سال 1403 گردآوری و مستند شده است تا توزیع مکانی این خدمات ضروری در مناطق مختلف جغرافیایی آشکار شود.
یافته‌های عددی این گزارش حاکی از شکاف قابل‌توجه میان مناطق دارای توسعه بالای شبکه و استان‌های در حال توسعه است؛ به طوری که شرکت آب و فاضلاب شیراز با نرخ پوشش 81.29 درصدی در بالاترین جایگاه در میان تمام شرکت‌ها ایستاده است، در حالی که در شرکت آب و فاضلاب فارس این رقم تنها برابر با 10.23 درصد به ثبت رسیده است. همچنین، شرکت‌های مشهد با 78.94 درصد، کردستان با 74.14 درصد و اصفهان با 70.01 درصد جزو دیگر مناطقی هستند که بخش عمده جمعیت آن‌ها تحت پوشش شبکه مدرن دفع پساب قرار دارند.
در میان تمامی شرکت‌های مورد مطالعه، چهار حوزه عملکردی پوشش فراتر از 70 درصد را به نمایش گذاشته‌اند. علاوه بر شیراز، مشهد و کردستان، استان اصفهان نیز با اختصاص 70.01 درصد پوشش در این رده جای گرفته است. بررسی شاخص‌ها در پایگاه جامع آمار نشان می‌دهد که کلان‌شهرهای پرجمعیت توانسته‌اند با تمرکز بر گسترش خطوط انتقال و تصفیه‌خانه‌ها، سهم دسترسی شهروندان به این زیرساخت را ارتقا دهند. استان تهران با نرخ پوشش 59.4 درصدی در مرتبه بعدی قرار دارد و شرکت‌های مرکزی با 58.14 درصد، کرمانشاه با 57.78 درصد، آذربایجان شرقی با 57 درصد و قزوین با 55.14 درصد به همراه همدان با 52.62 درصد، در زمره مراکزی محسوب می‌شوند که نیمی از جمعیت آن‌ها یا بیش از آن به خطوط شبکه دسترسی دارند.
از سوی دیگر، شرکت‌های گیلان با نرخ 49.19 درصد، آذربایجان غربی با 48.76 درصد، ایلام با 46.26 درصد و چهارمحال و بختیاری با 45.4 درصد نیز در محدوده نزدیک به میانگین‌های میانه جدول جای دارند و توانسته‌اند بخش معناداری از ساکنان خود را به شبکه متصل کنند.
دامنه گسترده‌ای از شرکت‌های آب و فاضلاب در دسته پوشش بین 20 تا 45 درصد فعالیت می‌کنند. در این بازه، اردبیل با 43.77 درصد، خوزستان با 43.39 درصد، لرستان با 41.69 درصد و قم با 41.26 درصد قرار دارند. استان‌های صنعتی و نیمه‌خشک نظیر البرز با 37.25 درصد، سمنان با 36.88 درصد، یزد با 36.49 درصد و زنجان با 35.25 درصد سهم‌های نزدیک به هم را در حوزه اتصال ساکنان به شبکه بهداشتی فاضلاب نشان می‌دهند.
با حرکت به سمت مناطق جنوبی و شرقی، نرخ جمعیت تحت پوشش فاضلاب روندی نزولی پیدا می‌کند؛ به نحوی که هرمزگان دارای 29.37 درصد، خراسان شمالی دارای 27.71 درصد و خراسان جنوبی دارای 27.61 درصد پوشش است. همچنین بوشهر با 24.82 درصد و کهگیلویه و بویراحمد با 21.61 درصد از جمله استان‌هایی هستند که خدمات جمع‌آوری بهداشتی پساب هنوز به بخش اعظم ساکنان آن‌ها گسترش نیافته است. در پلتفرم ارائه‌دهنده داده‌های رسمی آمارفکت نیز گزارش‌های توسعه زیربنایی بر اهمیت پیگیری این متغیرها در طول دوره‌های مختلف سالانه تاکید دارند.
در بخش پایانی جدول، شرکت‌هایی دیده می‌شوند که پوشش شبکه در آن‌ها کمتر از 20 درصد کل جمعیت هدف است. شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی (به استثنای شهر مشهد) تنها 19.27 درصد پوشش را به ثبت رسانده است. در همین حال، کاشان با 16.24 درصد و سیستان و بلوچستان با 15.65 درصد رتبه‌های پایین‌تری را در این بخش در اختیار دارند.
کمترین میزان توسعه خطوط فاضلاب بر اساس آمارهای ثبتی، متعلق به استان‌های مازندران با 13.35 درصد، کرمان با 11.25 درصد، گلستان با 11.06 درصد و فارس با 10.23 درصد است. وجود شرکت‌های با پوشش نزدیک به 10 درصد در کنار شرکت‌هایی با پوشش بالای 80 درصد، نمایانگر عدم تعادل شدید منطقه‌ای در گسترش این زیرساخت در جغرافیای کشور است.
توزیع آماری ارقام مربوط به جمعیت تحت پوشش فاضلاب نشان می‌دهد که تفاوت بین بالاترین نرخ (شیراز با 81.29 درصد) و پایین‌ترین نرخ (فارس با 10.23 درصد) بیش از 71 واحد درصد است که فاصله بسیار عمیقی در توزیع خدمات زیست‌محیطی و بهداشتی میان مناطق مختلف ایجاد کرده است. در مجموع، از بین ۳۴ شرکت مورد بررسی، تنها ۱۰ شرکت توانسته‌اند نرخ دسترسی بالای 50 درصد را تامین کنند. این ساختار توزیعی بیانگر آن است که در بخش عمده‌ای از حوزه‌های سرزمینی ایران، اکثریت جمعیت همچنان متکی بر روش‌های سنتی دفع پساب هستند و توسعه زیرساخت‌های شبکه جمع‌آوری به صورت نامتوازن شکل گرفته است.
آمارهای مشابه در همین حوزه
