بررسی جامع نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران و جهان بر اساس دادههای بانک جهانی.
نرخ مشارکت اقتصادی یکی از شاخصهای کلیدی در ارزیابی وضعیت اشتغال و پویایی بازار کار هر کشور است. این شاخص نشان میدهد که چند درصد از جمعیت زنان در سن کار، فعالانه به دنبال شغل هستند یا در حال حاضر اشتغال دارند. بررسی آمارهای بینالمللی نشان میدهد که ساختار اقتصادی، قوانین اجتماعی و نوع فعالیتهای معیشتی نقش تعیینکنندهای در میزان حضور زنان در عرصه اقتصاد ایفا میکنند.
وضعیت مشارکت اقتصادی زنان در جهان
بر اساس آخرین دادههای منتشر شده توسط بانک جهانی برای سال ۲۰۲۵، کشورهای آفریقایی بالاترین میزان مشارکت اقتصادی زنان را به خود اختصاص دادهاند. ماداگاسکار با ۸۲.۹ درصد، نیجریه با ۸۰.۷ درصد و تانزانیا با ۸۰.۲ درصد در صدر این جدول قرار دارند. دلیل اصلی این نرخ بالا، رواج گسترده فعالیتهای غیررسمی و کشاورزی معیشتی در این مناطق است که مستقیماً در تولید ملی ثبت میشود؛ در حالی که کارهای خانگی و مراقبتی بدون دستمزد در این محاسبات گنجانده نمیشوند. در رتبههای بعدی، کشورهایی مانند کره شمالی با ۷۷.۷ درصد، چین با ۵۹.۱ درصد و ایالات متحده آمریکا با ۵۶.۳ درصد قرار دارند. میانگین جهانی مشارکت اقتصادی زنان نیز روی عدد ۴۸.۹ درصد ایستاده است.
جایگاه ایران و کشورهای منطقه در بازار کار زنان
در منطقه خاورمیانه و کشورهای همسایه، نرخ مشارکت اقتصادی زنان به طور محسوسی پایینتر از میانگین جهانی است. طبق آمارها، نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران ۱۴ درصد است. این رقم هرچند از کشورهایی مانند عراق (۱۰.۹ درصد)، افغانستان (۵ درصد) و یمن (۴.۶ درصد) بالاتر است، اما همچنان فاصله زیادی با میانگین جهانی و کشورهای توسعهیافته دارد.
روند ۳۵ ساله مشارکت اقتصادی زنان در ایران
بررسی روند تغییرات نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران از سال ۱۳۶۹ (۱۹۹۰ میلادی) تا سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵ میلادی) نشاندهنده یک مسیر پرفراز و نشیب اما در مجموع صعودی است. در ابتدای این دوره در سال ۱۹۹۰، نرخ مشارکت زنان در حدود ۹ تا ۱۰ درصد قرار داشت. این روند تا سال ۲۰۰۵ با یک شیب صعودی به اوج خود (نزدیک به ۱۸ درصد) رسید. پس از آن، بازار کار زنان با افتوخیزهای متعددی مواجه شد؛ به طوری که پس از یک دوره کاهش، مجدداً در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ رشد مناسبی را تجربه کرد و در نهایت در سال ۲۰۲۵ روی عدد ۱۴ درصد تثبیت شد.
جمعبندی
آمارهای بانک جهانی نشان میدهد که نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران طی سه دهه گذشته بهبود یافته و از زیر ۱۰ درصد به ۱۴ درصد رسیده است، اما همچنان تا رسیدن به میانگین جهانی ۴۸.۹ درصدی فاصله زیادی دارد. توسعه فرصتهای شغلی رسمی، حمایت از کارآفرینی بانوان و به رسمیت شناختن مشاغل انعطافپذیر میتواند مسیر حضور موثرتر زنان ایرانی را در چرخه اقتصاد کشور هموارتر سازد.
