بررسی آمار همکاری دانشگاه و صنعت در سال ۲۰۲۴ بر اساس گزارش WIPO.
ارتباط میان دانشگاه و صنعت یکی از ارکان اصلی توسعه فناوری، نوآوری و رشد اقتصادی در هر کشوری به شمار میرود. شاخص همکاری دانشگاهها و صنایع در تحقیق و توسعه (R&D) نشاندهنده میزان پویایی یک اقتصاد در تبدیل ایدههای علمی به محصولات تجاری است. بر اساس آخرین گزارش سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) در سال ۲۰۲۴، ایران جایگاه مناسبی در این شاخص ندارد و در رتبه ۱۱۷ جهان قرار گرفته است.
تحلیل وضعیت ایران در شاخص همکاری دانشگاه و صنعت
بر اساس آمارهای منتشر شده، ایران با کسب امتیاز ۱۷.۴ از ۱۰۰، رتبه ۱۱۷ را در میان کشورهای جهان به خود اختصاص داده است. این رتبه نشان میدهد که بخش عمدهای از پژوهشهای دانشگاهی در ایران به مرحله تجاریسازی و کاربرد صنعتی نمیرسند. عدم انطباق پروژههای دانشگاهی با نیازهای واقعی بازار، کمبود بودجههای پژوهشی بخش خصوصی در دانشگاهها و نبود ساختارهای حمایتی کارآمد از جمله دلایل این فاصله عمیق میان علم و صنعت در کشور است.
کشورهای پیشرو در ارتباط دانشگاه و صنعت
در صدر این ردهبندی، کشورهای توسعهیافته با سیستمهای نوآوری پیشرفته قرار دارند. سوئیس با امتیاز ۷۶.۴ در رتبه دوم، نروژ با امتیاز ۷۳.۱ در رتبه سوم و ایالات متحده آمریکا با امتیاز ۷۲.۶ در رتبه چهارم جهان قرار گرفتهاند. در سطح منطقه نیز کشورهای حاشیه خلیج فارس عملکرد بسیار بهتری نسبت به ایران ثبت کردهاند؛ به طوری که قطر با رتبه ۱۰ (امتیاز ۶۵.۴)، امارات متحده عربی با رتبه ۲۱ (امتیاز ۵۹) و عمان با رتبه ۲۹ (امتیاز ۵۶) در جایگاههای بالایی قرار دارند. حتی کشور همسایه، ارمنستان، با رتبه ۱۱۶ و امتیاز ۱۷.۹ یک پله بالاتر از ایران ایستاده است.
ویژگیهای کشورهای موفق در این شاخص
بررسی کشورهای برتر نشان میدهد که موفقیت در این شاخص تصادفی نیست. این کشورها معمولاً سرمایهگذاریهای کلانی در بخش تحقیق و توسعه (R&D) انجام میدهند. همچنین، حضور فعال شرکتهای دانشبنیان، ایجاد مشوقهای مالیاتی و حمایتی برای صنایع همکار با دانشگاه، و تمرکز بر تجاریسازی پایاننامهها و طرحهای پژوهشی از مهمترین عوامل موفقیت آنها به شمار میرود.
جمعبندی
رتبه ۱۱۷ ایران در شاخص همکاری دانشگاه و صنعت هشدار مهمی برای سیاستگذاران حوزه علم و فناوری است. برای بهبود این وضعیت، بازنگری در ساختار بودجهریزی پژوهشی، هدایت پایاننامههای دانشگاهی به سمت حل مسائل واقعی صنعت، و ایجاد تسهیلات ویژه برای ورود بخش خصوصی به دانشگاهها امری ضروری و حیاتی به نظر میرسد.
