بررسی فقر و نابرابری درآمدی در کشورهای منتخب؛ جایگاه ایران در ضریب جینی و خط فقر

بررسی شاخص‌های اقتصادی نشان می‌دهد که میزان فقر و نحوه توزیع درآمد در یک کشور، دو مقوله مجزا اما مرتبط هستند. آمار منتشرشده از سوی بانک جهانی تصویری از وضعیت خط فقر در کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا و همچنین نابرابری درآمدی بر اساس شاخص جینی ارائه می‌دهد که وضعیت ایران را در مقایسه با سایر اقتصادها مشخص می‌کند.

وضعیت خط فقر در کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا

طبق برآوردهای بانک جهانی، خط فقر برای کشورهای با درآمد متوسط رو به بالا معادل ۸.۳ دلار در روز تعیین شده است. بر این اساس، درصدی از جمعیت کشورها که زیر این خط فقر زندگی می‌کنند عبارت است از:

• پاکستان: ۸۷ درصد
• ارمنستان: ۴۷ درصد
• آذربایجان: ۳۶ درصد
• ایران: ۳۶ درصد
• عراق: ۲۸ درصد
• ترکیه: ۴ درصد
• امارات: ۱ درصد

بر اساس این ارقام، ۳۶ درصد از جمعیت ایران زیر خط فقر ۸.۳ دلاری قرار دارند که هم‌سطح آذربایجان و بسیار کمتر از پاکستان و ارمنستان است؛ در حالی که کشورهایی مانند ترکیه و امارات نرخ‌های فقر بسیار پایین‌تری را ثبت کرده‌اند.

نابرابری درآمدی بر اساس ضریب جینی در سال ۲۰۲۳

ضریب جینی معیاری بین ۰ تا ۱۰۰ است که شدت نابرابری توزیع درآمد را نشان می‌دهد؛ نزدیکی به عدد صفر به معنای برابری کامل و نزدیکی به عدد ۱۰۰ نشان‌دهنده نابرابری شدید است. داده‌های سال ۲۰۲۳ بانک جهانی امتیاز کشورهای منتخب را به شرح زیر نشان می‌دهد:

• کلمبیا: ۵۴.۶
• برزیل: ۵۱.۵
• ترکیه: ۴۳.۷
• آمریکا: ۴۱.۸
• ایران: ۳۵.۹
• ازبکستان: ۳۴.۵
• فرانسه: ۳۱.۸
• عراق: ۲۹.۸
• فنلاند: ۲۷.۴
• هند: ۲۳

جمع‌بندی و مقایسه وضعیت ایران

مقایسه دو شاخص نشان می‌دهد که پایین‌تر بودن نرخ فقر لزوماً به معنی توزیع برابرتر ثروت نیست. به عنوان نمونه، ترکیه اگرچه نرخ فقر ۴ درصدی دارد، اما با ضریب جینی ۴۳.۷ نابرابری توزیع درآمد بیشتری نسبت به ایران دارد. ایران با ضریب جینی ۳۵.۹ در وضعیتی میانه در میان کشورهای بررسی‌شده قرار دارد؛ نابرابری آن از کشورهایی چون کلمبیا، برزیل، ترکیه و آمریکا کمتر و از کشورهایی نظیر عراق، فرانسه و فنلاند بیشتر است.