متوسط‌ هزينه‌هاي خوراكي و دخاني ناخالص سالانه‌ يك‌ خانوار شهري در

گزارش بررسی بودجه خانوار مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵ نشان‌دهنده الگوی توزیع هزینه خوراکی و دخانی ناخالص سالانه یک خانوار شهری در بین طبقات مختلف درآمدی و هزینه‌ای در سراسر مناطق شهری کشور است. بر اساس این داده‌ها، میزان مصرف و هزینه ناخالص خوراکی و دخانی خانوارهای شهری به شدت تحت تأثیر کل هزینه‌های سالانه قرار دارد و توزیع متفاوتی را در دهک‌ها و طبقات مختلف اقتصادی نشان می‌دهد. بررسی این آمار مشخص می‌سازد که متوسط هزینه‌های خوراکی و دخانی ناخالص سالانه یک خانوار شهری در تمام طبقات با رشد مجموع کل هزینه‌ها روند صعودی مستمر دارد.

بر اساس داده‌های ثبت‌شده، در پایین‌ترین طبقه هزینه‌ای یعنی خانوارهایی با کل هزینه سالانه ۷۵,۰۰۰ هزار ریال و کمتر، متوسط هزینه‌های خوراکی و دخانی ناخالص سالانه یک خانوار شهری تنها ۱۰,۷۶۲ هزار ریال بوده است. در مقابل، برای بالاترین گروه هزینه‌ای یعنی خانوارهایی با کل هزینه سالانه ۶۰۰,۰۰۰ هزار ریال و بیشتر، این رقم به ۱۰۴,۱۳۸ هزار ریال می‌رسد که نشان‌دهنده شکاف تقریباً ۹.۶ برابری در میزان هزینه‌کرد خوراکی و دخانی میان کم‌هزینه‌ترین و پرهزینه‌ترین طبقه خانوارهای شهری کشور است.

روند تغییرات هزینه‌های خوراکی در طبقات متوسط هزینه‌ای

بررسی طبقات میانی جامعه شهری در سال ۱۳۹۵ ابعاد دیگری از سهم خوراکی‌ها را روشن می‌سازد. در گروه هزینه‌ای ۷۵,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ هزار ریال، متوسط هزینه خوراکی و دخانی برابر با ۲۷,۷۷۸ هزار ریال ثبت شده است. با حرکت به طبقه ۱۰۰,۰۰۰ تا ۱۲۰,۰۰۰ هزار ریال، این رقم به ۳۶,۱۲۵ هزار ریال افزایش می‌یابد. همچنین خانوار‌های واقع در طبقه هزینه‌ای ۱۲۰,۰۰۰ تا ۱۶۵,۰۰۰ هزار ریال به طور متوسط ۴۵,۵۷۹ هزار ریال را صرف تامین خوراکی و دخانیات کرده‌اند. تحلیل دقیق‌تر این داده‌ها در پایگاه آمار نشان می‌دهد که شیب افزایش هزینه‌های خوراکی در طبقات کم‌درآمد و متوسط رو به پایین تندتر از سایر بخش‌ها است.

در طبقات هزینه‌ای ۱۶۵,۰۰۰ تا ۱۹۵,۰۰0 هزار ریال و ۱۹۵,۰۰۰ تا ۲۷۰,۰۰۰ هزار ریال، متوسط هزینه سالانه خوراکی و دخانی به ترتیب به ۵۳,۹۲۷ هزار ریال و ۶۳,۶۰۷ هزار ریال رسیده است. این روند افزایشی در گروه‌های بالاتر یعنی ۲۷۰,۰۰۰ تا ۳۶۰,۰۰۰ هزار ریال با رقم ۸۱,۶۶۵ هزار ریال و گروه ۳۶۰,۰۰۰ تا ۴۸۰,۰۰۰ هزار ریال با رقم ۸۲,۸۱۴ هزار ریال ادامه می‌یابد. تفاوت اندک میان این دو گروه اخیر نشان می‌دهد که با افزایش سطح درآمد، رشد هزینه‌کرد مستقیم در گروه خوراکی‌ها کندتر شده و خانوارها سهم بیشتری از درآمد خود را صرف خدمات غیرخوراکی می‌کنند.

تحلیل رفتار مصرفی در طبقات پردرآمد شهری

در دهک‌ها و طبقات بالای هزینه‌ای، تمایل به مصرف خوراکی‌های مرغوب‌تر و تنوع بیشتر غذایی دیده می‌شود، هرچند سهم نسبی خوراکی از کل بودجه خانوار کاهش می‌یابد. در طبقه هزینه‌ای ۴۸۰,۰۰۰ تا ۶۰۰,۰۰۰ هزار ریال، متوسط هزینه‌های خوراکی و دخانی ناخالص سالانه یک خانوار شهری به ۹۲,۹۱۹ هزار ریال می‌رسد. در نهایت، پرهزینه‌ترین گروه یعنی خانوارهای با هزینه بیش از ۶۰۰,۰۰۰ هزار ریال، سالانه ۱۰۴,۱۳۸ هزار ریال صرف خوراکی و دخانیات کرده‌اند. دسترسی به داده‌های متنوع در سامانه آمارفکت گواهی می‌دهد که الگوی مصرف خوراکی در بین شهرهای مختلف با توجه به ضریب هزینه‌ای خانوارها تفاوت‌های قابل‌ملاحظه‌ای در نحوه تخصیص بودجه دارد.

جمع‌بندی تحلیل و بینش آماری

جمع‌بندی داده‌های بودجه خانوار سال ۱۳۹۵ نشان می‌دهد که متوسط هزینه‌های خوراکی و دخانی ناخالص سالانه یک خانوار شهری پیوستگی مستقیم با کل بودجه و سطح درآمدی خانوار دارد. با این حال، تفاوت مطلق هزینه‌کرد از ۱۰,۷۶۲ هزار ریال در ضعیف‌ترین گروه تا ۱۰۴,۱۳۸ هزار ریال در ثروتمندترین گروه، بیانگر نابرابری در توان خرید و کیفیت سبد غذایی خانوارها است. این آمار پایه مشخصی برای سنجش تغییرات الگوی مصرفی و امنیت غذایی خانوارهای شهری کشور ارائه می‌کند.