در حال بارگذاری...
در حال بارگذاری...
بررسی روند مالی خانوارهای ایرانی طی دهه‌های اخیر یکی از اساسی‌ترین شاخص‌های ارزیابی وضعیت معیشت به شمار می‌رود. بر اساس داده‌های رسمی منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، وضعیت مصرف و هزینه‌کرد جامعه در قالب دهکهای ده‌گانه طبقه‌بندی می‌شود. این داده‌ها تغییرات مخارج ناخالص سالانه خانوارها را در سطح کل کشور و در بازه زمانی سال 1374 تا 1403 ثبت کرده‌اند و تصویر جامعی از تغییرات مقداری مخارج در طول 30 سال گذشته ارائه می‌دهند.
نگاهی به ارقام ابتدای این دوره نشان می‌دهد که در سال 1374، میانگین هزینه سالانه برای دهک اول (کم‌درآمدترین گروه) برابر با 342.6 هزار ریال و برای دهک دهم (پُردرآمدترین گروه) معادل 11042.8 هزار ریال بوده است. این در حالی است که تا پایان سال 1403، رقم هزینه سالانه دهک اول به 101607 هزار ریال و هزینه دهک دهم به 2743057 هزار ریال رسیده است که رشد اسمی چشمگیری را در طول دوره نشان می‌دهد.
در بررسی لایه‌های مختلف درآمدی، دهکهای دوم تا هفتم بخش عمده‌ای از طبقه متوسط و کم‌درآمد جامعه را تشکیل می‌دهند. در سال 1380، هزینه سالانه دهک دوم 2762.6 هزار ریال و دهک پنجم 6464.1 هزار ریال به ثبت رسیده بود. در ادامه این مسیر در سال 1390، این ارقام به ترتیب به 17106.8 هزار ریال برای دهک دوم و 35109.4 هزار ریال برای دهک پنجم افزایش یافتند.
با ورود به دهه نود، شتاب تغییرات اسمی هزینه‌ها بیشتر شد. در سال 1395، متوسط هزینه ثبت‌شده برای دهک سوم به 46015 هزار ریال و برای دهک ششم به 84459 هزار ریال رسید. پایگاه تحلیلی آمار نشان می‌دهد که در سال 1400، میزان هزینه دهک چهارم از مرز 169644 هزار ریال عبور کرد و در دهک هفتم به 312804 هزار ریال افزایش یافت.
دهکهای هشتم، نهم و دهم همواره بیشترین سهم از حجم کل مخارج خانوارها را در گزارش‌های آماری به خود اختصاص داده‌اند. در سال 1374، هزینه دهک نهم برابر با 5203.9 هزار ریال و دهک هشتم معادل 3661.0 هزار ریال بود. این شاخص در سال 1385 برای دهک هشتم به 31025.3 هزار ریال و برای دهک دهم به 88530.1 هزار ریال رسید.
طی سال‌های پایانی دوره مورد بررسی، ارقام مربوط به دهکهای مرفه شتاب قابل‌ملاحظه‌ای ثبت کردند؛ به‌گونه‌ای که در سال 1401، میانگین هزینه دهک نهم به 780688 هزار ریال و دهک دهم به 1460195 هزار ریال بالغ گردید. در بخش داده‌های اقتصادی وب‌سایت آمارفکت نیز می‌توان مشاهده کرد که در سال 1403 هزینه سالانه دهک هشتم به 1136458 هزار ریال، دهک نهم به 1493806 هزار ریال و دهک دهم به 2743057 هزار ریال رسیده است.
بررسی نسبت هزینه دهک دهم به دهک اول به عنوان یکی از معیارهای سنجش فاصله طبقاتی، تصویر شفافی از تحولات سه دهه گذشته ارائه می‌دهد. در سال 1374، نسبت هزینه ثروتمندترین دهک به فقیرترین دهک حدود 32.2 برابر بوده است. این نسبت در سال 1384 به دلیل تغییرات مقطعی در دهک اول به حدود 34.4 برابر افزایش پیدا کرد، اما در سال 1390 به رقم 16.9 برابر کاهش یافت.
در ادامه این روند و با تغییر شرایط اقتصادی در دهه‌های اخیر، نسبت مخارج دهک دهم به دهک اول در سال 1399 به رقم 42.6 برابر رسید که بالاترین شکاف در کل دوره محسوب می‌شود. در سال 1403، با رسیدن هزینه دهک دهم به 2743057 هزار ریال در مقابل 101607 هزار ریال دهک اول، نسبت فاصله این دو گروه روی عدد 26.9 برابر تثبیت شده است که تغییرات ساختاری در الگوی هزینه‌کرد خانوارها در بازه 30 ساله را مشخص می‌سازد.
آمارهای مشابه در همین حوزه
