طی سال‌های اخیر، صنعت داروسازی در سطح جهان و ایران دستخوش تحولات ساختاری و پیشرفت‌های چشمگیری شده است. در مرکز این دگرگونی، داروهای کنترل دیابت نوع ۲ و مدیریت چاقی مفرط قرار دارند. معرفی داروی تیرزپاتاید (Tirzepatide) یا همان داروهای تزریقی لاغری به عنوان یک داروی پیشرفته که هم‌زمان روی دو هورمون تنظیم‌کننده قند و اشتها در بدن اثر می‌گذارد، استانداردهای درمانی را به شکل قابل‌توجهی ارتقا داده و هم‌زمان حجم مالی بزرگی را وارد اقتصاد سلامت کشور کرده است.
بر اساس آمارهای رسمی، بازار آمپول‌های لاغری در ایران طی سال ۱۴۰۴ به یک مقیاس اقتصادی بزرگ معادل نزدیک به ۷ هزار میلیارد تومان (۶.۹۶۱ همت) در قیمت مصرف‌کننده رسید. این رقم نشان می‌دهد که تیرزپاتاید در مدت زمانی کوتاه به یکی از پرسودترین و اصلی‌ترین بخش‌های بازار دارویی کشور تبدیل شده است.
با این حال، مهم‌تر از حجم ریالی بازار، شروع یک بازار دارویی مخصوصا در این داروی خاص و حرکت از انحصار مطلق به سمت رقابت است. بررسی داده‌های ماهانه نشان می‌دهد که انحصار اولیه در حال شکستن است و بازار به سمت حضور بازیگران متعدد و شرایط رقابتی حرکت می‌کند. این گزارش، ابعاد آماری و روندهای این بازار را تا افق سال ۱۴۰۵ واکاوی می‌کند.
چرا آمپول‌های لاغری در اقتصاد سلامت اهمیت دارد؟
این دارو به دلیل مکانیزم دوگانه خود، اثربخشی بسیار بالایی در کاهش وزن تا حتی بیش از ۲۰ درصد وزن بدن و کنترل دقیق قند خون از خود نشان داده است. این اثربخشی خیره‌کننده باعث شده است تا تقاضای بسیار زیادی در کشور شکل بگیرد. و ارزیابی عملکرد سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که شبکه تامین و توزیع دارو توانسته است حجم قابل‌توجهی از این محصول را به دست مصرف‌کنندگان برساند.
بر اساس آخرین آمار، بیش از ۶۰۶ هزار بسته از انواع قلم‌های تزریق زیرجلدی در دوزهای مختلف در سراسر کشور توزیع شده است؛ ارزش این حجم از توزیع فیزیکی بر پایه قیمت تامین‌کننده معادل ۵.۶۵۷ همت (هزار میلیارد تومان) و بر اساس قیمت مصرف‌کننده معادل ۶.۹۶۱ همت برآورد می‌شود.
فاصله میان قیمت تامین‌کننده و مصرف‌کننده یعنی چیزی در حدود ۲۳درصد نشان‌دهنده هزینه‌های استاندارد توزیع، سود داروخانه‌ها و هزینه‌های نگهداری در زنجیره سرد (یخچالی) است که کاملاً مطابق با ضوابط سازمان غذا و دارو می‌باشد.
انحصار آمپول‌های لاغری در دست کیست؟
بررسی ساختار رقابتی بازار در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که شرکت سیناژن با تصاحب ۹۲.۸۹ درصد از سهم ریالی از طریق برند اسپارتینا (Espartina)، موضع انحصارگر و پیشگام مطلق را در اختیار دارد و عملاً جهت‌گیری کلی این صنعت را تعیین می‌کند.
در سمت دیگر، داروسازی دکتر عبیدی با ۵.۴۲ درصد سهم بازار، در قامت جدی‌ترین چالش‌گر ظاهر شده و ظرفیت بالقوه‌ای برای شکستن سهم بازار بازیگر مسلط دارد؛ در حالی که زیست‌دارو دانش با سهم محدود ۱.۶۸ درصدی، به‌عنوان یک بازیگر تخصصی فعالیت می‌کند.
این آرایش نشان‌دهنده قطبیدگی شدید تمرکز سرمایه در دست رهبر بازار است؛ جایی که ورود مؤثرتر رقبا برای تعدیل انحصار و ایجاد تعادل قیمتی، نیازمند بازنگری در استراتژی‌های سهم‌گیری و نفوذ در شبکه توزیع خواهد بود.
مقایسه سه تولیدکننده بزرگ
تحلیل داده‌های سه ماهه پایانی سال ۱۴۰۴ حاکی از آغاز یک جابه‌جایی ساختاری و تغییر در موازنه قدرت بازار است؛ جایی که سهم ریالی سیناژن به‌عنوان بازیگر مسلط با افت تدریجی اما معنادار از ۹۳.۳۸٪ در دی‌ماه به ۸۳.۹۱٪ در اسفند رسید (کاهش حدود ۹.۵ واحد درصدی).
در نقطه مقابل، داروسازی دکتر عبیدی موفق شد با جهشی چشمگیر و رشدی بیش از ۲.۶ برابری، سهم خود را از ۴.۸۷٪ به ۱۲.۸۸٪ در پایان سال برساند و هم‌زمان سایر بازیگران نیز سهم خود را تا ۳.۲۱٪ ارتقا دادند.
این پویایی سریع در زمستان، نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری تقاضا و استقبال بالا از سوی پزشکان و بیماران جهت پذیرش گزینه‌های درمانی جایگزین است؛ روندی که سیگنال روشنی از ورود بازار به فاز رقابتی داغ‌تر در آینده نزدیک و کاهش انحصار یک‌جانبه، به‌ویژه با ورود رقبای تازه‌نفس (مانند اکتوورکو با برند تیرزکتو)، ارسال می‌کند.
بررسی داده‌های عملکردی و مالی بازار قلم‌های تزریقی در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که این حوزه دارویی از یک بازار کاملاً تک‌قطبی و انحصارمحور، در آستانه ورود به عرصه‌ای جدید از رقابت پویای چندجانبه قرار گرفته است. تحلیل ابعاد فیزیکی، مالی و روندهای فصلی این بازار، ابعاد عمیقی از پویایی عرضه و تقاضا را آشکار می‌سازد که می‌توان آن را در چند محور کلیدی جمع‌بندی کرد.
توزیع بیش از ۶۰۶ هزار بسته قلم تزریقی در سراسر کشور طی سال ۱۴۰۴، با ارزش کل مالی ۵.۶۵۷ همت در قیمت تامین‌کننده و ۶.۹۶۱ همت در قیمت مصرف‌کننده، حاکی از نفوذ ساختاری این اقلام دارویی در سبد درمانی و زندگی روزمره بیماران است.
فاصله معنادار میان درآمد ناخالص تولیدکنندگان و گردش مالی نهایی در داروخانه‌ها، گویای نقش حیاتی ضریب زنجیره توزیع (۲۳ درصد) است؛ ضریبی که پایداری لجستیک پیچیده، مدیریت زنجیره سرد و سود منطقی شبکه‌های پخش و داروخانه‌ها را تضمین می‌کند و بخش جدایی‌ناپذیری از اقتصاد سلامت به شمار می‌رود.
شاخص‌ترین تحول این بازار در سال ۱۴۰۴، تغییرات معنادار موازنه قدرت میان بازیگران در ماه‌های پایانی سال (دی تا اسفند) بود. در حالی که شرکت سیناژن با برند اسپارتینا بخش اعظم بازار (با سهم کل سالانه نزدیک به ۹۳ درصد) را در دست داشت، داده‌های زمستان شتابی نزولی را برای این جایگاه ثبت کرد؛ به‌طوری‌که سهم ریالی این شرکت از ۹۳.۳۸ درصد در دی‌ماه به ۸۳.۹۱ درصد در اسفندماه رسید.
در سوی مقابل، داروسازی دکتر عبیدی با ثبت رشدی بیش از ۲.۶ برابری، سهم خود را از ۴.۸۷ درصد به ۱۲.۸۸ درصد ارتقا داد تا در قامت یک چالش‌گر جدی و ساختارشکن ظاهر شود.
هم‌زمان، حضور سایر بازیگران نظیر زیست‌دارو دانش و دورنمای ورود فعالان جدید (مانند اکتوورکو با برند تیرزکتو)، نشان‌دهنده واکنش مثبت پزشکان و بیماران به تنوع‌بخشی گزینه‌های درمانی است.
تحولات زمستان ۱۴۰۴ اثبات کرد که انحصار بلندمدت در این حوزه شکننده است و بازار ظرفیت بالایی برای پذیرش گزینه‌های جایگزین دارد. این روند نویدبخش گذار از اقتصاد تک‌بازیگری به بازاری رقابتی‌تر است؛ فضایی که در آن برندهای رقیب با ارتقای کیفیت، استراتژی‌های نفوذ تهاجمی و بهبود شبکه توزیع، سهم خود را توسعه می‌دهند.
در چنین بستری، پایداری رهبران بازار در گروی بازنگری اساسی در مدل‌های ارزش‌آفرینی و حفظ مزیت رقابتی خواهد بود، در حالی که مصرف‌کنندگان نهایی از مزایای تعدیل قیمت‌ها و دسترسی به سبد دارویی متنوع‌تر بهره‌مند خواهند شد.
مطالب مرتبط:
نویسنده
تیم آمارفکت
این یادداشت توسط تیم محتوای آمارفکت تهیه و منتشر شده است.