تحلیل مصرف و هزینه بنزین در دهک‌های مختلف درآمدی ایران

توزیع یارانه‌های انرژی همواره یکی از چالش‌های جدی اقتصاد ایران بوده است. بررسی آمارهای رسمی نشان می‌دهد که دهک‌های پردرآمد جامعه سهم بسیار بیشتری از مصرف بنزین و در نتیجه یارانه پنهان سوخت را به خود اختصاص داده‌اند. در این گزارش، با استناد به داده‌های مرکز آمار ایران، به تحلیل دقیق هزینه‌ها و میزان مصرف بنزین در میان دهک‌های مختلف درآمدی می‌پردازیم.

سهم خانوارهای بدون مصرف بنزین در دهک‌های مختلف

بر اساس داده‌های آماری، بخش بزرگی از خانوارهای کم‌درآمد جامعه اصلاً بنزین مصرف نمی‌کنند. در دهک اول (فقیرترین قشر جامعه)، حدود ۷۳.۸ درصد از خانوارها هیچ‌گونه مصرف بنزینی ندارند. این نسبت با حرکت به سمت دهک‌های بالاتر کاهش می‌یابد؛ به طوری که در دهک دهم (ثروتمندترین قشر جامعه)، تنها ۲۹.۲ درصد از خانوارها مصرف بنزین ندارند. این آمار نشان‌دهنده عدم دسترسی بخش عمده‌ای از اقشار ضعیف به خودروی شخصی و عدم بهره‌مندی مستقیم آن‌ها از یارانه سوخت است.

هزینه ماهانه بنزین برای هر دهک در سال ۱۴۰۳

میانگین هزینه ماهانه بنزین برای خانوارهای دهک‌های مختلف تفاوت چشمگیری دارد. در سال ۱۴۰۳، میانگین هزینه ماهانه بنزین برای یک خانوار در دهک اول تنها ۵۲ هزار تومان بوده است. در مقابل، خانوارهای دهک دهم به طور میانگین ماهانه ۲۳۵ هزار تومان برای خرید بنزین هزینه کرده‌اند که بیش از ۴.۵ برابر دهک اول است.

میزان مصرف ۱۰ درصد پرمصرف‌ترین‌های هر دهک

اگر ۱۰ درصد از پرمصرف‌ترین خانوارهای هر دهک را با یکدیگر مقایسه کنیم، عمق شکاف مصرف بیشتر نمایان می‌شود. ۱۰ درصد پرمصرف‌ترین خانوارهای دهک اول، ماهانه ۱۵۴ لیتر بنزین مصرف می‌کنند، در حالی که این رقم برای ۱۰ درصد پرمصرف دهک دهم به ۲۷۱ لیتر در ماه می‌رسد.

مقایسه تاریخی هزینه بنزین دهک دهم به دهک اول

بررسی روند تاریخی نشان می‌دهد که نسبت هزینه بنزین دهک دهم به دهک اول در سال‌های مختلف نوسان داشته است. این نسبت در سال ۱۳۸۸ به اوج خود یعنی ۸.۲ برابر رسید و پس از آن با اعمال سیاست‌های حمایتی و سهمیه‌بندی تغییر کرد. در سال ۱۴۰۳، این نسبت به ۴.۵ برابر رسیده است که کمترین میزان شکاف ثبت‌شده در بازه زمانی مورد بررسی است.

جمع‌بندی

تحلیل آماری مصرف بنزین در ایران نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از یارانه بنزین به دهک‌های پردرآمد تعلق می‌گیرد؛ چرا که نرخ عدم مصرف بنزین در دهک‌های پایین بسیار بالا بوده و میزان مصرف و هزینه دهک‌های بالا به طور معناداری بیشتر است. اصلاح ساختار توزیع یارانه سوخت می‌تواند به عدالت اجتماعی و کاهش فقر کمک شایانی کند.