بررسی رتبه‌بندی آمادگی کشورهای جهان برای توسعه و استفاده از هوش مصنوعی بر اساس شاخص آکسفورد اینسایتس و تحلیل وضعیت ایران در مؤلفه‌های مختلف سیاست‌گذاری و
فناوری هوش مصنوعی (AI) به سرعت در حال تغییر ساختارهای اقتصادی، اداری و اجتماعی جهان است. میزان آمادگی دولت‌ها برای پذیرش، توسعه و مدیریت این فناوری، یکی از شاخص‌های کلیدی توسعه‌یافتگی در عصر جدید به شمار می‌رود. بر اساس آخرین داده‌های منتشر شده توسط موسسه oxfordinsights، کشورهای مختلف جهان در مسیر تجهیز خود به ابزارهای هوش مصنوعی در سطوح بسیار متفاوتی قرار دارند.
پیشتازان جهانی و منطقه‌ای در آمادگی هوش مصنوعی
بر اساس شاخص آمادگی دولت‌ها برای استفاده از هوش مصنوعی (با سقف امتیاز ۱۰۰)، ایالات متحده آمریکا با کسب امتیاز ۸۸.۳ در رتبه نخست جهان قرار دارد. پس از آن، کشورهای فرانسه با امتیاز ۸۰.۸ و بریتانیا با امتیاز ۷۷.۷ در رتبه‌های دوم و سوم ایستاده‌اند. کشور چین نیز با امتیاز ۷۶.۲ رتبه هشتم جهان را به خود اختصاص داده است.
در سطح منطقه خاورمیانه، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس پیشتازی خود را تثبیت کرده‌اند؛ به طوری که عربستان سعودی با امتیاز ۷۱.۵ (رتبه ۱۵ جهان) و امارات متحده عربی با امتیاز ۶۹.۸ (رتبه ۱۹ جهان) بالاترین آمادگی را در منطقه دارند.
جایگاه ایران در شاخص آمادگی هوش مصنوعی
جمهوری اسلامی ایران با کسب امتیاز کل ۴۸.۴ در رتبه ۷۶ جهان قرار گرفته است. بررسی جزئی‌تر مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده این شاخص در ایران نشان‌دهنده وجود نابرابری شدید میان بخش‌های نرم‌افزاری (سیاست‌گذاری) و سخت‌افزاری (توسعه و زیرساخت) است:
- ظرفیت سیاست‌گذاری: ۸۴.۵ (بهترین عملکرد ایران)
- پذیرش AI در بخش عمومی: ۵۱.۴
- زیرساخت هوش مصنوعی: ۴۸.۹
- حکمرانی: ۴۴.۰
- تاب‌آوری: ۳۹.۷
- توسعه هوش مصنوعی: ۳۷.۶ (ضعیف‌ترین عملکرد ایران)
این آمار نشان می‌دهد که اگرچه اسناد بالادستی و ظرفیت‌های سیاست‌گذاری در ایران در سطح بسیار مناسبی تدوین شده‌اند، اما در حوزه عمل، توسعه واقعی و پیاده‌سازی زیرساخت‌های هوش مصنوعی با ضعف جدی روبرو است.
مقایسه وضعیت ایران با کشورهای همسایه
در مقایسه با سایر کشورهای منطقه و جهان، ایران (رتبه ۷۶) پایین‌تر از کشورهایی مانند ترکیه (رتبه ۵۳ با امتیاز ۵۸.۹) و قطر (رتبه ۵۴ با امتیاز ۵۸.۶) قرار دارد، اما وضعیت بهتری نسبت به مکزیک (رتبه ۷۷)، پاکستان (رتبه ۸۱)، کویت (رتبه ۸۳)، لبنان (رتبه ۱۱۷) و عراق (رتبه ۱۲۸) ثبت کرده است.
جمع‌بندی
آمادگی برای هوش مصنوعی نیازمند توازن میان سیاست‌گذاری‌های کلان و توسعه عملیاتی است. ایران با وجود داشتن بستر مناسب در بخش سیاست‌گذاری (امتیاز ۸۴.۵)، برای بهبود رتبه جهانی خود و عقب نماندن از رقبای منطقه‌ای مانند عربستان و امارات، نیازمند سرمایه‌گذاری جدی در بخش توسعه عملی هوش مصنوعی (امتیاز ۳۷.۶) و تقویت زیرساخت‌های فناوری اطلاعات است.
