لوگوی سورمه ای آمارفکت

نتایج آخرین نظرسنجی انتخابات ریاست جمهوری ۱۴۰۳ | مقایسه نظرسنجی‌های صداوسیما، ایسپا، متا، شناخت و آمارفکت

انتخابات ریاست جمهوری
*این مقاله به صورت لحظه‌ای و بلافاصله بعد از انتشار نتایج نظرسنجی‌های مراکز افکارسنجی در خصوص انتخابات ریاست جمهوری، به روزرسانی می‌شود.

تاریح آخرین به روز رسانی: 6 تیر 1403

مراکز افکارسنجی فعال در انتخابات

مرکز افکارسنجی

مراکز افکارسنجی، موسسات تحقیقاتی هستند که با استفاده از روش‌های علمی، نظرات و باورهای گروه‌های مختلف جامعه را در مورد مسائل مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی گردآوری و تحلیل می‌کنند. این مراکز با انجام نظرسنجی‌ها و پیمایش‌های ملی و منطقه‌ای، اطلاعات ارزشمندی را در اختیار سیاستگذاران، برنامه‌ریزان، پژوهشگران و عموم مردم قرار می‌دهند.

نظرسنجی‌های مراکز افکارسنجی در مورد انتخابات می‌تواند روشن کند که کدام نامزدها و سیاست‌ها از حمایت بیشتری در بین مردم برخوردارند. همچنین این نظرسنجی‌ها می‌تواند مسائلی را که برای رای‌دهندگان مهم‌تر است، شناسایی کند. این اطلاعات به نامزدها در هنگام تدوین برنامه‌های انتخاباتی خود و به رأی دهندگان به منظور بررسی دیدگاه‌های مختلف کمک می‌کند.

مقایسه نظرسنجی‌های انتخابات

مرکز تحقیقات اجتماعی و داده‌کاوی شناخت

مرکز افکارسنجی شناخت که بر روی داده‌کاوی و تحقیقات اجتماعی تمرکز دارد، در نظرسنجی که در خصوص میزان مشارکت در انتخابات مجلس شورای اسلامی انجام داده بود، از بین 5 مرکز افکارسنجی که در این زمینه تخمین‌هایی را ارائه کرده بودند، نزدیکترین تخمین به نتیجه واقعی مشارکت مردم در انتخابات را ارائه داده بود.

انتخابات مجلس شورای اسلامی 1402

بر اساس نتایج نهایی از میزان مشارکت در آخرین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی، میزان مشارکت در این دوره از مجلس 40.6 درصد اعلام شد، این در حالی است که مرکز افکارسنجی شناخت میزان مشارکت در انتخابات مجلس را 40.8 درصد پیش‌بینی کرده بود.

انتخابات ریاست جمهوری 1403

نظرسنجی‌های «شناخت» در حوزه چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری تاکنون طی 3 مرحله انجام شده است. نتایج اولین مرحله نظرسنجی‌های شناخت که در تاریخ 2 الی 4 خرداد و قبل از تأیید صلاحیت‌ها انجام شده است به شرح زیر است:

  • تمایل به استمرار دولت ابراهیم رئیسی:
گویهدرصد
بله باید همین رویکرد کاملا دنبال شود.47.4
تا حدودی، برخی رویه‌ها خوب بود و باید دنبال شود.25.8
خیر، رویکرد فعلی خوب نبود و باید تغییر کند.8.1
نظری ندارم.18.6

نتایج نظرسنجی انتخاباتی شناخت در مورد اهمیت تلاش برای رفع تحریم‌ها که در تاریخ 8 تا 10 خرداد ماه از طریق مصاحبه تلفنی با حجم نمونه 1292 نفری انجام شده است به شرح زیر است:

  • به نظر شما چه اندازه مهم است که رئیس جمهور بعدی برای رفع تحریم‌ها تلاش کند؟
گویهدرصد
زیاد و خیلی زیاد84
تا حدودی8
کم و خیلی کم4

مرکز افکارسنجی شناخت در دومین نظرسنجی که در تاریخ 21 الی 23 خرداد از طریق مصاحبه تلفنی با حجم نمونه 1000 نفر انجام داده به نتایج زیر رسیده است:

  • به چه کسی رأی می‌دهید؟ (مجموع شرکت‌کنندگان و مرددین)
گویه‌ها21 الی 24 خرداد2 الی 3 تیر5 و 6 تیر
محمدباقر قالیباف271918
سعید جلیلی16.71917
مسعود پزشکیان15.43131
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی3.532
علیرضا زاکانی1.211
مصطفی پورمحمدی0.711
مردد28.11519
بی پاسخ7.21111
  • به چه کسی رأی می‌دهید؟ (از بین شرکت‌کنندگان در انتخابات ریاست جمهوری)
گویه21 الی 24 خرداد2 الی 3 تیر5 و 6 تیر
محمدباقر قالیباف28.71920
سعید جلیلی202021
مسعود پزشکیان13.42830
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی3.332
علیرضا زاکانی1.211
مصطفی پورمحمدی0.811
مردد26.61616
بی‌پاسخ5.7129
  • به کدام نامزد/نامزدها قطعا رأی نخواهید داد؟
گویهدرصد
نمی‌دانم16.7
محمدباقر قالیباف3.5
مصطفی پورمحمدی1.8
مسعود پزشکیان1.5
سعید جلیلی1.4
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی1.2
علیرضا زاکانی0.8
  • سبد رأی نامزدها در بین کسانی که برای شرکت در انتخابات تردید دارند:
گویه21 تا 24 خرداد2 و 3 تیر5 و 6 تیر
مسعود پزشکیان19.33632
محمدباقر قالیباف23.91813
سعید جلیلی7.9710
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی4.562
علیرضا زاکانی1.631
مصطفی پورمحمدی0.410
مردد30.91023
بی‌پاسخ11.21919
  • نظرسنجی میزان مشارکت در انتخابات ریاست جمهوری مرکز افکارسنجی شناخت که با حجم نمونه 1000 نفر و از طریق مصاحبه تلفنی انجام شده به شرح زیر است:
گویه21 الی 23 خرداد24 تا 26 خرداد2 تا 3 تیر5 و 6 تیر
شرکت می‌کنم.53.652.035354
تصمیم نگرفته‌ام.17.418.741518
شرکت نمی‌کنم.2929.233228
  • چه کسانی به دور دوم خواهند رفت؟
گویهدرصد
مسعود پزشکیان30
سعید جلیلی21
محمدباقر قالیباف20

مرکز افکار سنجی دانشجویان ایران (ایسپا)

این مرکز که وابسته به جهاد دانشگاهی است، یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین مراکز افکارسنجی در ایران است. ایسپا طیف گسترده‌ای از نظرسنجی‌ها را در مورد مسائل مختلف اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی انجام می‌دهد.

انتخابات مجلس شورای اسلامی 1402

در نظرسنجی انجام شده در خصوص میزان مشارکت در انتخابات مجلس شورای اسلامی، از بین 5 مرکز افکارسنجی مختلف که در این حوزه نظرسنجی انجام داده‌اند، ایسپا با تخمین 41 درصدی از میزان مشارکت، دومین مرکزی بود که میزان مشارکت نزدیکتری به نتیجه واقعی را پیش‌بینی کرده بود.

انتخابات ریاست جمهوری 1403

نظرسنجی‌های «ایسپا» در حوزه چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری تا کنون طی دو موج اول و دوم انجام شده است. موج اول در بازه 6 تا 10 خرداد ماه صورت گرفته است که شامل موارد زیر می‌شود:

  • با آمدن رئیس جمهور جدید وضعیت کشور:
گویهدرصد
بهتر خواهد شد.39.5
بدتر خواهد شد.16.2
فرقی نخواهد کرد.22
اطلاعی ندارم.22
جامعه آماری این نظرسنجی افراد بالای 18 سال در شهر و روستاهای سراسر کشور با حجم نمونه 5,009 نفر بوده است.
  • به نظر شما اولویت کار رئیس جمهور آینده چه باید باشد؟
گویهدرصد
فقر و محرومیت58.5
ایجاد اشتغال39.7
تورم و ارزش پول ملی36.5
سیاست خارجی و روابط با دیگر کشورها28.7
امنیت ملی28.4
ساماندهی بخش مسکن20.6
مبارزه با فساد و رانت19.6

موج دوم نظرسنجی‌های انجام شده در ایسپا در روزهای 19 و 20 خرداد و پیش از تأیید صلاحیت نامزدها به صورت مصاحبه حضوری انجام شده است. نرخ پاسخگویی به این نظرسنجی 41 درصد بوده است به این معنا که 59 درصد از شهروندان در سراسر کشور حاضر به مصاحبه با پرسشگران ایسپا نشدند؛ نتایج این نظرسنجی به شرح زیر است:

  • آیا در انتخابات شرکت می‌کنید؟
گویهفراوانیدرصد
قطعا در این انتخابات شرکت می‌کنم.173344.4
به احتمال زیاد در این انتخابات شرکت می‌کنم.2837.3
هنوز تصمیمی در این زمینه نگرفته‌ام.58314.9
احتمال کمی دارد در این انتخابات شرکت کنم.1874.8
به هیچ وجه در این انتخابات شرکت نمی‌کنم.112028.7
جامعه آماری این نظرسنجی افراد بالای 18 سال مناطق شهری و روستایی در 31 استان کشور با حجم نمونه 3,906 نفر بوده است.
  • میزان مشارکت در انتخابات (دو دوره قبل از مناظره اول بوده است)
گویه19 و 20 خرداد22 تا 24 خرداد29 و 30 خرداد6 تیر
قطعا شرکت خواهم کرد.44.44542.546
به احتمال زیاد شرکت خواهم کرد.7.37.17.77.9
هنوز تصمیمی نگرفته‌ام.14.911.716.112.2
احتمال کمی دارد شرکت کنم.4.74.66.55.1
به هیچ وجه شرکت نمی‌کنم.28.731.627.228.8
  • رأی نامزدها بر حسب شرکت‌کنندگان (بر اساس افرادی که قطعا و به احتمال زیاد شرکت می‌کنند)
گویه22 تا 24 خرداد29 و 30 خرداد2 و 3 تیر6 تیر
هنوز تصمیمی نگرفته‌ام.40.327.430.610.5
سعید جلیلی23.726.22428.8
مسعود پزشکیان13.719.824.433.1
محمدباقر قالیباف15.31914.719.1
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی2.42.622.8
علیرضا زاکانی221.72.1
رأی سفید می‌دهم.0.91.61.21.7
مصطفی پورمحمدی0.80.90.71.4
بی‌پاسخ0.70.50.60.5
  • رأی نامزدها بر حسب مرددین (هنوز در خصوص مشارکت تصمیم نگرفته‌اند)
گویه2 و 3 تیر
هنوز تصمیمی نگرفته‌ام.33.8
سعید جلیلی20.5
مسعود پزشکیان24.4
محمدباقر قالیباف14.4
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی1.9
علیرضا زاکانی1.7
رأی سفید می‌دهم.91.2
مصطفی پورمحمدی0.6
بی‌پاسخ0.8
  • آیا مناظره اول را تماشا کردید؟
گویهدرصد
بله26.8
خیر73.2
  • تا چه اندازه اخبار مربوط به انتخابات ریاست جمهوری را دنبال می‌کنید؟
گویهدرصد
بسیار زیاد7.1
زیاد11.4
تاحدی22.4
کم13.1
بسیار کم10.1
اصلا دنبال نمی‌کنم.35.9

مرکز افکارسنجی متا

مرکز افکارسنجی متا وابسته به مرکز رشد دانشگاه امام صادق است.

انتخابات مجلس شورای اسلامی 1402

این مرکز در نظرسنجی که در خصوص میزان مشارکت در انتخابات مجلس شورای اسلامی انجام داده بود، در بین 5 مرکز افکارسنجی که میزان مشارکت را تخمین زده بودند با تخمین 40.1 درصدی از میزان مشارکت، سومین مرکزی بود که درست‌ترین نتیجه را تخمین زده بود.

انتخابات ریاست جمهوری 1403

نظرسنجی‌های «متا» در حوزه چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری تا کنون طی دو موج اول و دوم انجام شده است.

نظرسنجی انجام شده در تاریخ 17 و 18 خرداد با حجم نمونه 3000 نفری بوده که نتایج آن به شرح زیر است:

  • آیا در انتخابات شرکت می‌کنید؟
گویه17 , 18 خرداد26 خرداد30 خرداد2 و 3 تیر 6 تیر
بله شرکت می‌کنم.48.850.549.551.752.4
خیر. شرکت نمی‌کنم.51.249.550.548.347.6
  • از بین مشکلات موجود، رئیس جمهور بعدی بیشتر باید برای حل کدام تلاش کند؟
گویهدرصد
جلوگیری از افزایش تورم و گرانی45.2
مذاکره به منظور رفع تحریم‌های خارجی14.8
رسیدگی به اقشار محروم و کم درآمد14.2
مبارزه با فساد و رانت خواری12.4
کاهش تبعیض علیه زنان4.5
افزایش تولید داخلی4.4
آزاد کردن دسترسی مردم به شبکه‌های اجتماعی1.9
کاهش مشکلات محیط زیستی و بحران آب1.5
  • مناظرات روشنگرانه اخلاق مدار یا چالشی را ترجیح می‌دهید؟
گویهدرصد
مناظرات باید روشنگرانه باشد و از چارچوب اخلاق خارج نشود.67.8
مناظرات باید چالشی باشد حتی اگر از چارچوب اخلاق خارج شود.30.7
بدون پاسخ1.5

طی نظرسنجی که مرکز متا در تاریخ 17 و18 خرداد انجام داده از پاسخگویان در مورد تأثیر مناظرات انتخابات دوره قبل در انتخابشان پرسیده شده است.

  • مناظرات انجام شده در انتخابات پیشین (1400) چه اندازه روی انتخاب شما تأثیر گذاشته است؟
گویهدرصد
بسیار زیاد29.9
تا حدودی30
نه چندان17.5
اصلا22.2
بدون پاسخ0.4
  • عملکرد شورای نگهبان در ایجاد فضای رقابتی انتخابات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
گویهدرصد
کاملا رقابتی خواهد بود.30.2
تقریبا رقابتی خواهد بود.31.1
چندان رقابتی نخواهد بود.18.9
اصلا رقابتی نخواهد بود.19.6
  • سبد رأی نامزدها

نتایج این نظرسنجی(از بین افرادی که حتما یا احتمالا در انتخابات ریاست جمهوری شرکت می‌کنند) با حجم نمونه 1500 نفری از طریق پانل ملی متا انجام شده است به شرح زیر است:

گویه2 و 3 تیر6 تیر
مسعود پزشکیان24.432.3
محمدباقر قالیباف23.424.5
سعید جلیلی21.518.6
امیرحسین قاضی زاده هاشمی4.57.8
علیرضا زاکانی2.45.4
مصطفی پورمحمدی22.2
هیچکدام/رأی سفید21.78.5
  • سبد رأی نامزدها با احتساب انصراف آقایان زاکانی و قاضی زاده در تاریخ 6 تیرماه به شرح زیر است:
گویهدرصد
مسعود پزشکیان32.8
سعید جلیلی30.7
محمدباقر قالیباف25.9
مصطفی پورمحمدی1.8
رأی سفید/هیچکدام7.8
  • اگر آقای قالیباف به نفع یکی از نامزدها انصراف دهد، شما به کدام‌یک از نامزدها رأی خواهید داد؟ ( از بین افرادی که اعلام کردند به آقای قالیباف رأی خواهند داد)
گویهدرصد
سعید جلیلی40.8
مسعود پزشکیان20.9
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی10.3
علیرضا زاکانی9.8
مصطفی پورمحمدی4.4
هیچکدام13.8
  • اگر آقای جلیلی به نفع یکی از نامزدها انصراف دهد، شما به کدام‌یک از نامزدها رأی خواهید داد؟ ( از بین افرادی که اعلام کردند به آقای جلیلی رأی خواهند داد)
گویهدرصد
محمدباقر قالیباف45.5
مسعود پزشکیان19.4
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی14.9
علیرضا زاکانی5.5
مصطفی پورمحمدی3.5
هیچکدام11.2

اگر آقای پزشکیان به نفع یکی از نامزدها انصراف دهد، شما به کدام‌یک از نامزدها رأی خواهید داد؟ ( از بین افرادی که اعلام کردند به آقای پزشکیان رأی خواهند داد)

گویهدرصد
مصطفی پورمحمدی18.2
محمدباقر قالیباف15.6
سعید جلیلی10.9
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی10.4
علیرضا زاکانی5.6
هیچکدام39.3
  • در دوگانه زیر به کدام یک از نامزدها رأی خواهید داد؟

مرکز افکارسنجی صدا و سیما

این مرکز که وابسته به سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است، واحدهای مختلف با اهداف پژوهشی متفاوتی را در خود جای داده است. نخستین مراحل شکل‌گیری این مرکز به سال 1340 و برنامه رادیویی فرهنگ مردم بازمی‌گردد. در سال 1345 و همزمان با آغاز به کار تلوزیون ملی نام این مرکز به مرکز تحقيقات اجتماعی و نظرخواهی برنامه‌ها تغییر پیدا کرد.

انتخابات مجلس شورای اسلامی 1402

این مرکز افکارسنجی در نظرسنجی که در خصوص میزان مشارکت در انتخابات مجلس شورای اسلامی انجام داده بود، در بین 5 مرکز افکارسنجی که میزان مشارکت را تخمین زده بودند با تخمین 43.1 درصدی از میزان مشارکت مردم، رتبه چهارم را کسب کرده است که این موضوع نشان می‌دهد جامعه نمونه این مرکز و تخمین ارائه شده چندان به واقعیت نزدیک نبوده است.

انتخابات ریاست جمهوری 1402

برخی از نتایج نظرسنجی‌های انجام شده در مرکز تحقیقات صدا و سیما به صورت محرمانه باقی می‌مانند و منتشر نمی‌شوند. این مرکز تا کنون نتایج نظرسنجی‌های انجام داده در حوزه چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری را منتشر نکرده است.

مرکز stasis

این مرکز که یک وبسایت اینترنتی است، که متعلق به شرکت تحلیل داده‌های استاسیس است که در شهر واشنگتن دی.سی آمریکا ثبت شده و نظرسنجی‌هایی را در زمینه افکار عمومی مردم ایران انجام می‌دهد.

انتخابات مجلس شورای اسلامی 1402

این شرکت در خصوص میزان مشارکت در انتخابات مجلس با تخمین 34 درصدی که از میزان مشارکت مردم ایران در انتخابات مجلس ارائه کرده بود، در بین 5 مرکز افکارسنجی که در این خصوص پیش‌بینی‌هایی را ارائه کرده بودند، نادرست‌ترین تخمین را ارائه کرد.

انتخابات ریاست جمهوری 1403

این مرکز در حوزه چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری تا کنون هیچ نظرسنجی انجام نداده است.

مرکز افکارسنجی ملت

مؤسسه افکارسنجی ملت که متعلق به مرکز پژوهش های مجلس است یکی از معتبرترین مراکز افکارسنجی در کشور است. این مؤسسه یکی دیگر از مؤسساتی است که نظرسنجی انتخابات ریاست جمهوری را انجام داده است که 50.3درصد از جامعه آماری این نظرسنجی‌ها را مردان و 49.7 درصد را زنان تشکیل داده‌اند.

  • میزان مشارکت در انتخابات
گویه6 تا 9 خرداد21 تا 24 خرداد29 تا 31 خرداد
قطعا مشارکت می‌کنم.53.444.345.5
تردید دارم.28.928.431.8
قطعا مشارکت نمی‌کنم.17.727.421.4
  • میزان رأی نامزدها در بین کسانی که قطعا در انتخابات شرکت می‌کنند
گویه21 تا 24 خرداد29 تا 31 خردادموج آخر
محمدباقر قالیباف27.920.716.8
سعید جلیلی2818.218.8
مسعود پزشکیان17.418.929.9
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی3.44.6ــــــــ
علیرضا زاکانی3.42ــــــــ
مصطفی پورمحمدی11.80.6
رأی سفید یا باطله2.82.71.6
عدم تصمیم‌گیری(مردد)14.726.723.9
بی‌پاسخ1.53.68.5
  • میزان رأی نامزدها در بین کسانی که قطعا یا احتمالا در انتخابات شرکت نمی‌کنند
گویه21 تا 24 خرداد29 تا 31 خرداد
محمدباقر قالیباف26.620.5
سعید جلیلی25.417.2
مسعود پزشکیان18.519.3
امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی3.72
علیرضا زاکانی3.44.6
مصطفی پورمحمدی1.31.6
رأی سفید یا باطله4.82.8
عدم تصمیم‌گیری1527.7
بی‌پاسخ1.33.4

مرکز آمارفکت

آمارفکت یک وبسایت مرجع در زمینه آمار است که نظرسنجی‌هایی را در بستر شبکه‌های اجتماعی با جامعه نمونه حدود 100 هزار نفری برگزار می‌کند. بر خلاف مراکز افکارسنجی، جامعه آماری نظرسنجی‌های انجام شده در آمارفکت کاربران شبکه‌های اجتماعی است و ممکن است نتایج این نظرسنجی‌ها در مقایسه با مراکز افکارسنجی از دقت پایین‌تری برخوردار باشد. تنوع بالای نظرسنجی‌های انجام شده در آمارفکت از مزیت‌های این مرکز نظرسنجی است.

انتخابات ریاست جمهوری 1403

مهمترین نظرسنجی‌های انجام شده در «آمارفکت» در حوزه چهاردهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری به شرح زیر است:

  • آخرین انتخابات ریاست جمهوری که در آن شرکت کردید مربوط به کدام سال است؟
سالدرصد
140049.7
13966.4
13923.4
13885.1
13842.1
13805
دیدن نتایج28.3

۴۹.۷ درصد از مخاطبان این نظرسنجی در انتخابات دوره قبل شرکت کرده‌اند که این میزان بسیار نزدیک به مشارکت ۴۸.۸ درصدی است که در آمارهای رسمی برای میزان مشارکت در دوره سیزدهم ریاست جمهوری به ثبت رسیده است.
  • به نظر شما رئیس جمهور بعدی باید عملکرد رئیسی را ادامه دهد؟
گویهدرصد
بله؛ همین روند به طور کامل یا تا حدودی باید حفظ شود.45.9
خیر؛ رویکرد فعلی خوب نبود و باید تغییر کند.33.8
نظری ندارم.20.3
  • در صورت شرکت در انتخابات دلیل اصلی شما برای این کار چیست؟
گویهدرصد
بهتر شدن اوضاع کشور41.1
انجام وظیفه سیاسی و دینی29.7
بدتر نشدن اوضاع کشور22.8
تحقق جمهوریت و دموکراسی6.4
  • در مورد انتخاب رئیس جمهور نظر کدام یک از گزینه‌های زیر برای شما اهمیت دارد؟
گویهدرصد
نخبگان علمی و دانشگاهی39
خانواده31.6
علما و مراجع دینی19.8
دوستان و آشنایان6.5
سلبریتی‌ها و اینفلوئنسرها3.1

میزان مشارکت در انتخابات در هر جامعه‌ای به طور مستقیم با مشروعیت سیاسی نظام حاکم، رضایتمندی مردم از شرایط موجود و میزان آگاهی مردم از تأثیرگذاری خویش در ارتباط است. بررسی نتایج نظرسنجی‌های انجام شده در خصوص میزان مشارکت در انتخابات به مردم، کاندیداها و مسئولین دید بهتری از افکار عمومی در این خصوص را ارائه می‌دهد.

نتایج نظرسنجی‌های انتخابات ریاست جمهوری که در مراکز مختلف انجام شده است، نشان می‌دهد که میزان مشارکت در انتخابات پیش رو در مقایسه با انتخابات دوره سیزدهم افزایش خواهد یافت. یکی از دلایل اصلی افزایش مشارکت شرایط اجتماعی و اقتصادی فعلی است که مردم را در تنگنا قرار داده است. بسیاری از افراد به این باور رسیده‌اند که رأی دادن تنها راهی است که می‌توانند در تعیین سرنوشت خود نقش داشته باشند. به نظر می‌رسد مشکلات اقتصادی و اجتماعی موجود، افراد را به سمت مشارکت سیاسی در انتخابات فعلی سوق داده است.

با نگاهی به نتایج حاصل از نظرسنجی‌های انتخابات ریاست جمهوری که توسط مراکز مختلف انجام شده، مشخص می‌شود که بخش عمده مطالبات و انتظارات مردم از رئیس جمهور منتخب، در خصوص مسائل اقتصادی و معیشتی است. در سال‌های اخیر تورم مهار نشدنی و افزایش قیمت کالاهای اساسی به طور مستقیم معیشت مردم را تحت‌الشعاع قرار داده و عموم مردم را با مشکل مواجه کرده است.

تاریخچه انتخابات ریاست جمهوری در ایران

انتخابات ریاست جمهوری در ایران دارای تاریخچه‌ای پر تلاطم و همراه با فراز و نشیب‌های فراوان است که با تغییرات عمده سیاسی و اجتماعی رخ داده در کشور در ارتباط بوده است.

دوره پهلوی

تا پیش از انقلاب اسلامی انتخابات ریاست جمهوری در ایران برگزار نمی‌شد و شیوه حکمرانی بر اساس قدرت متمرکز شاه بود. در دوره حکومت پهلوی نخست وزیران توسط شخص شاه منصوب می‌شدند و تنها انتخاباتی که در کشور برگزار می‌شد انتخابات مجلس شورای ملی بود.

پس از انقلاب اسلامی (1357)

بعد از انقلاب اسلامی سال 1357 و تدوین قانون اساسی جدید، برگزاری انتخابات ریاست جمهوری به عنوان یکی از ارکان دموکراسی در کشور ذیل قانون اساسی کشور درج شد.

نخستین انتخابات ریاست جمهوری (1358)

ابوالحسن بنی صدر

یک سال پس از پیروزی اسلام‌گرایان نخستین انتخابات برای انتخاب رئیس دولت در تاریخ 5 بهمن ماه 1358 برگزار شد. در این انتخابات از بین 124 نامزد ثبت‌نام شده در انتخابات، صلاحیت 10 نفر تأیید شد که پس از آن 2 نفر از کاندیداهای تأیید صلاحیت شده از انتخابات انصراف دادند و در نهایت رقابت انتخابات بین 8 نفر کاندیدای باقی‌مانده صورت گرفت. این انتخابات مشارکت 83.67 درصدی مردم را به همراه داشت و به دنبال آن ابوالحسن بنی‌ صدر به عنوان نخستین رئیس جمهور کشور برگزیده شد. چندی بعد به دلیل اختلافاتی که پیش آمد مجلس رأی اعتماد خود را از بنی‌ صدر سلب کرد و این ریاست جمهوری پیش از اتمام موعد خود به پایان رسید.

دومین دوره انتخابات (1360)

محمدعلی رجایی - محمد علی رجایی

بعد از عزل بنی صدر از منصب ریاست جمهوری، دومین انتخابات ریاست جمهوری در کشور در تاریخ 2 مرداد 1360 با مشارکت 64 درصدی مردم برگزار شد. در این انتخابات 71 نفر ثبت‌نام کردند که از این تعداد 4 نفر برای رقابت در انتخابات از سمت شورای نگهبان تأیید صلاحیت شدند. در این انتخابات محمدعلی رجایی با کسب 90 درصد آرا دومین رئیس جمهور کشور شد. حدود یک ماه پس از ریاست جمهوری، محمدعلی رجایی بر اثر بمب‌گذاری در دفتر نخست‌وزیری درگذشت و کار دولت دوم نیز پیش از پایان موعد مقرر پایان پذیرفت.

سومین و چهارمین دوره انتخابات

پس از ترور شدن محمدعلی رجایی، در حالی که کشور در اوج بحران‌های سیاسی از جمله ترورهای منافقین و جنگ تحمیلی قرار داشت، انتخابات زود هنگام ریاست جمهوری در تاریخ 8 شهریورماه سال 1360 در کشور برگزار شد. سید علی خامنه‌ای با کسب 95 درصد آراء توانست به عنوان سومین رئیس جمهور کشور کار خود را آغاز کند

در چهارمین دوره ریاست جمهوری در سال 1364 سید علی خامنه‌ای با کسب 85 درصد آراء برای دومین بار انتخاب شد. کمی بعد و در حالی که تنها 5 ماه تا پنجمین انتخابات ریاست جمهوری باقی مانده بود، در 14 خرداد سال 1368 واقعه رحلت بنیان‌گذار انقلاب رخ داد و به دنبال این اتفاق سید علی خامنه‌ای به عنوان جانشین رهبر از طرف مجلس خبرگان رهبری انتخاب شد.

پنجمین دوره انتخابات

اکبر هاشمی رفسنجانی

بعد از رحلت بنیان‌گذار انقلاب اسلامی و رهبری سیدعلی خامنه‌ای، پنجمین دور از انتخابات ریاست جمهوری حدود 6 هفته زودتر از موعد مقرر در تاریخ 6 مرداد سال 1368 برگزار شد. در این انتخابات اکبر هاشمی رفسنجانی با کسب 96 درصد آراء به عنوان پنجمین رئیس جمهور کشور انتخاب شد. بعد از برگزاری پنجمین دوره انتخابات تمامی ادوار بعدی دولت، تا دولت سیزدهم، به مدت 4 سال ادامه یافتند.

ششمین دوره انتخابات اکبر هاشمی رفسنجانی با کسب 63 درصد آراء برای دومین بار رئیس جمهور شد.

هفتمین و هشتمین دوره انتخابات سید محمد خاتمی با کسب 69 درصد آراء در دور هفتم و 77 درصد در دور هشتم رئیس قوه مجریه شد.

نهمین دوره انتخابات محمود احمدی نژاد در انتخاباتی دو مرحله‌ای نهمین رئیس جمهور کشور شد.

دهمین دوره انتخابات محمود احمدی نژاد برای دومین بار متوالی به ریاست قوه مجریه رسید.

یازدهمین دوره انتخابات حسن روحانی از مجموع بیش از 36 میلیون رأی با کسب بیش از 18 میلیون رأی رئیس جمهور شد.

دوازدهمین دوره انتخابات در سال 1396 حسن روحانی با کسب 57 درصد آراء برای دومین بالر متوالی رئیس دولت شد.

سیزدهمین دوره انتخابات

ابراهیم رئیسی

سید ابراهیم رئیسی با کسب 62.9 درصد آراء در سال 1400 به عنوان سیزدهمین رئیس جمهور ایران برگزیده شد و در 30 اردیبهشت 1403 در سانحه‌ای که به سقوط بالگرد حامل او انجامید درگذشت. در نتیجه این فقدان و یک سال مانده به پایان دولت سیزدهم، انتخابات زودهنگام در تاریخ 8 تیر 1403 در کشور برگزار می‌شود.

در این انتخابات زودهنگام 80 نفر داوطلب شرکت در انتخابات شدند که صلاحیت 6 نفر از آن‌ها به تأیید شورای نگهبان رسیده است. اسامی 6 نفر تأیید صلاحیت شده به شرح زیر است: سعید جلیلی، محمدباقر قالیباف، مسعود پزشکیان، مصطفی پورمحمدی، علیرضا زاکانی و امیرحسین قاضی‌زاده هاشمی.

نهادهای انتخابات در ایران

شورای نگهبان - وزارت کشور

یکی از مهمترین ارکان نظام جمهوری اسلامی که وظایف مشخص و ویژه‌ای نیز در قانون اساسی کشور برای آن قائل شده‌اند، شورای نگهبان است. از جمله مهمترین وظایف شورای نگهبان که در قانون اساسی به آن پرداخته شده است، «نظارت بر انتخابات» است. رقابت در بین نامزدهای انتخاباتی امری بدیهی و مطلوب است اما آنچه باعث می‌شود این رقابت به بیراهه رود، قدرت طلبی است. میل به قدرت می‌تواند افراد را به سمت استفاده از روش‌های غیر اخلاقی برای پیروزی در رقابت انتخاباتی سوق دهد.

طبق اصل ششم قانون اساسی در ایران، امور کشور باید تحت اراده عمومی و از طریق انتخابات برگزار شود. بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، «وزارت کشور» مجری و برگزار کننده انتخابات در کشور است و طبق اصل 99 قانون اساسی وظیفه حراست و نظارت بر انتخابات جهت برگزاری یک انتخابات سالم و به دور از تقلب را بر عهده «شورای نگهبان» است.

مقایسه نظام انتخاباتی ایران و ایالات متحده آمریکا

نظام انتخاباتی ایران

انتخابات در ایران هر 4 سال یک بار برگزار می‌شود و کاندیداهای ریاست جمهوری باید از شروط ایرانی‌الاصل بودن و داشتن سن حداقل 40 سال و حداکثر 75 سال برای شرکت در انتخابات برخوردار باشند.

انتخابات ایران

نظام انتخاباتی در ایران نظامی یکپارچه است، به این معنا که رئیس جمهور به واسطه مشارکت مستقیم مردم و آرای بی واسطه آنها انتخاب می‌شود. همانطور که پیش‌تر هم به آن اشاره شد مسئولیت برگزاری و اجرای فرایند انتخابات در کشور بر عهده وزارت کشور است و این وزارتخانه متولی برگزاری انتخابات در سطح ملی است. همچنین شورای نگهبان مسئولیت نظارت بر روند اجرای انتخابات توسط وزارت کشور و حراست از انتخابات را بر عهده دارد.

در ایران، قوانین سختگیرانه ای برای تأمین مالی انتخابات وجود دارد و نامزدها اجازه ندارند پول زیادی از منابع خصوصی جمع آوری کنند. تمامی کمک‌های مالی به نامزدهای انتخاباتی باید شفاف باشد؛ منابع مالی نامزدهای انتخاباتی در ایران شامل موارد زیر می‌شود:

  • اموال و دارایی‌های شخصی نامزدها
  • کمک‌های احزاب و گروه‌های سیاسی
  • کمک‌های اشخاص حقیقی با ملیت ایرانی
  • منابع و امکانات عمومی نظیر: سالن‌های اجتماعات و رسانه‌های صوتی تصویری که در متن قانون انتخابات درج شده است.

نظام انتخاباتی ایالات متحده آمریکا

انتخابات ریاست جمهوری آمریکا هر چهار سال یکبار در سه‌شنبه اول ماه نوامبر برگزار می‌شود. از جمله شرایط لازم برای نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا این است که هر کاندیدا باید شهروند آمریکایی باشد که در این کشور متولد شده است و هرگز برای کشوری دیگر سوگند وفاداری نخورده باشد. هر کاندیدا باید حداقل 35 سال سن داشته باشد و حداقل به مدت 14 سال در ایالات متحده ساکن باشد.

انتخابات آمریکا

تأمین مالی شرکت در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا بسیار پرهزینه است و نامزدها می‌توانند از طریق کمک‌های فردی، کمیته‌های اقدام سیاسی (PAC) و کمک‌های عمومی تأمین مالی شوند.

نظام سیاسی در آمریکا مبتنی بر اصول جمهوری فدرال است که الزامات آن در قانون اساسی این کشور مندرج شده است. بر اساس قانون اساسی ایالات متحده، انتخابات در این کشور موضوعی کاملا ایالتی است و در سطح ملی ارگانی برای اجرای انتخابات و نظارت بر آن وجود ندارد؛ به این معنا که انتخابات در هر کدام از ایالات آمریکا به صورت مجزا و توسط وزیر امور داخلی آن ایالت برگزار می‌شود و اوست که مسئولیت اجرای انتخابات و نظارت بر سلامت آن را بر عهده دارد.

روند برگزاری انتخابات در آمریکا فرایندی طولانی است. در مرحله مقدماتی که بخش عمده‌ای از طولانی بودن فرایند انتخابات را به خود اختصاص داده است، هر یک از نامزدهای انتخاباتی باید در یک فرایند انتخاباتی درون حزبی که در تمام 50 ایالت آمریکا به طور مجزا برگزار می‌شود به پیروزی برسند.

انتخابات سراسری در سه شنبه اول ماه نوامبر برگزار می شود. نحوه رأی گیری به این صورت است که رأی دهندگان در هر ایالت به نامزد مورد نظر خود رای می دهند. ایالات متحده از سیستم انتخاباتی غیرمستقیم استفاده می‌کند. در این سیستم، هر ایالت به تعداد نمایندگانی که در کنگره (مجلس نمایندگان و سنا) دارد، از آرای الکترال برخوردار می‌شود. برای پیروزی در انتخابات، کاندیداها نیاز دارند که حداقل 270 رأی الکترال کسب کنند.